Wymiar sprawiedliwości do naprawy!

 Wymiar sprawiedliwości do naprawy!
https://prawy.pl/wymiar-sprawiedliwosci-do-naprawy/
"Czas na odważne reformy, odpowiedzialność sędziów i prokuratorów oraz przywrócenie obywatelom wiary w sprawiedliwość.

Państwo prawa musi służyć obywatelom, a nie chronić interesy instytucji i środowisk zawodowych. Niezawisłość sędziowska nie może oznaczać bezkarności, a niezależność prokuratury nie może być usprawiedliwieniem dla zaniedbań, przewlekłości czy nadużyć. Prawdziwym fundamentem silnego, demokratycznego społeczeństwa jest poczucie bezpieczeństwa, poszanowanie godności człowieka oraz przekonanie, że prawo chroni wszystkich obywateli w równym stopniu, niezależnie od ich majątku, pozycji społecznej, wykształcenia, poglądów politycznych czy znajomości. Niestety, doświadczenia wielu obywateli pokazują, że droga do sprawiedliwości bywa długa, kosztowna i niezwykle trudna. Zdarza się, że człowiek pokrzywdzony przestępstwem, bezprawną decyzją lub przewlekłością postępowania przez lata walczy o ochronę swoich podstawowych praw. Nie godzę się na taki stan rzeczy!

Moje zainteresowanie funkcjonowaniem państwa, prawami obywatelskimi i odpowiedzialnością instytucji publicznych sięga 2008 roku. Również doświadczenia związane z działalnością samorządową, w tym w V kadencji Sejmiku Województwa Śląskiego, utwierdziły mnie w przekonaniu, że działalność publiczna nie może ograniczać się do budżetów, inwestycji i administracyjnych procedur. Jej najważniejszym zadaniem jest obrona człowieka. Przez lata wysłuchiwałam historii osób, które czuły się bezradne wobec urzędów, prokuratur i sądów. Spotykałam ludzi, którzy utracili zaufanie do instytucji państwowych, ponieważ ich sprawy trwały latami, a kolejne pisma i skargi nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Nie twierdzę, że wszyscy sędziowie i prokuratorzy postępują niewłaściwie. W polskim wymiarze sprawiedliwości pracuje wielu uczciwych, kompetentnych i odpowiedzialnych ludzi. Właśnie dlatego potrzebujemy reform, które będą chronić rzetelnych przedstawicieli tych zawodów, a jednocześnie umożliwią skuteczne rozliczanie rzeczywistych nadużyć. Czas skończyć z przekonaniem, że obywatel ma obowiązek ufać wymiarowi sprawiedliwości bez względu na sposób jego funkcjonowania. To instytucje państwowe muszą codziennie zasługiwać na społeczne zaufanie.
Konstytucja musi być rzeczywistą gwarancją praw obywatelskich

Artykuł 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Artykuł 30 wskazuje, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło jego wolności i praw, a jej poszanowanie i ochrona są obowiązkiem władz publicznych. Z kolei art. 32 ustanawia zasadę równości wobec prawa i prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Szczególnie istotny jest art. 45 ust. 1 Konstytucji, gwarantujący każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Przepisy te nie mogą pozostawać jedynie uroczystymi deklaracjami. Obywatel, który dochodzi alimentów, odszkodowania, ochrony własności czy sprawiedliwego rozstrzygnięcia sprawy karnej, powinien mieć rzeczywistą możliwość uzyskania orzeczenia w rozsądnym terminie. Przykładowo, jeżeli osoba starsza przez wiele lat dochodzi należnego świadczenia, a rozstrzygnięcie zapada dopiero wówczas, gdy jej sytuacja życiowa uległa nieodwracalnemu pogorszeniu, pojawia się zasadnicze pytanie o skuteczność konstytucyjnej ochrony praw. Podobnie rodzic, który latami oczekuje na rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej kontaktów z dzieckiem, może ponieść szkody, których nie naprawi nawet późniejszy korzystny wyrok. Sprawiedliwość wymierzona zbyt późno może okazać się sprawiedliwością jedynie na papierze. Dlatego postuluję wprowadzenie mierzalnych standardów sprawności postępowań, przejrzystych informacji o przyczynach opóźnień oraz skuteczniejszych środków ochrony obywateli przed przewlekłością.
Immunitet sędziowski i prokuratorski wymaga zasadniczej reformy

Jednym z najważniejszych postulatów, które konsekwentnie podnoszę, jest głęboka reforma immunitetów zawodowych. Uważam, że żaden sędzia ani prokurator nie powinien korzystać z ochrony prowadzącej w praktyce do nieuzasadnionego opóźniania postępowania karnego lub utrudniania wyjaśnienia podejrzenia popełnienia przestępstwa. Immunitet nie powinien być osobistym przywilejem. Jego uzasadnieniem może być wyłącznie ochrona niezależnego wykonywania obowiązków przed naciskami i instrumentalnym ściganiem. Artykuł 181 Konstytucji ustanawia szczególną ochronę sędziego przed pociągnięciem do odpowiedzialności karnej i pozbawieniem wolności bez uprzedniej zgody właściwego sądu. Odpowiednie regulacje znajdują się również w art. 80 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz w art. 135 ustawy z 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze.

Dlatego całkowite zniesienie immunitetu sędziowskiego wymagałoby zmiany Konstytucji. W odniesieniu do prokuratorów zakres ochrony wynika przede wszystkim z ustawodawstwa zwykłego.

Postuluję zatem:

    Skrócenie i ustawowe uporządkowanie procedur rozpoznawania wniosków o uchylenie immunitetu.
    Wprowadzenie skutecznych mechanizmów przeciwdziałających nieuzasadnionej zwłoce.
    Publikowanie zanonimizowanych danych o liczbie wniosków, czasie ich rozpoznawania i sposobie zakończenia postępowań.
    Zagwarantowanie niezależności organów rozstrzygających o immunitecie.
    Przeprowadzenie debaty konstytucyjnej nad zakresem ochrony sędziów.

Przykładowo, jeżeli sędzia lub prokurator zostaje podejrzany o przyjęcie korzyści majątkowej, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości albo fałszowanie dokumentów, postępowanie powinno być prowadzone sprawnie i bez nieuzasadnionych przywilejów. Jednocześnie immunitet nie może być znoszony w taki sposób, aby niezadowolony uczestnik postępowania lub przedstawiciel władzy wykonawczej mógł groźbą postępowania karnego wymuszać określony wyrok. Niezawisłość nie oznacza bezkarności. Odpowiedzialność nie może jednak stać się narzędziem politycznej zemsty.
Odpowiedzialność osobista za rzeczywiste nadużycia

Nie może być społecznego przyzwolenia na korupcję, świadome fałszowanie dokumentów, bezprawne działania procesowe ani rażące naruszanie obowiązków służbowych. Podstawę konstytucyjną ochrony obywateli stanowi art. 77 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Istotne znaczenie mają także art. 417 i 4171 Kodeksu cywilnego, dotyczące odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, oraz ustawa z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa. Uważam, że mechanizmy te powinny być ocenione pod kątem ich rzeczywistej skuteczności. Jeżeli obywatel uzyska odszkodowanie od państwa z powodu bezprawnego działania funkcjonariusza, należy zbadać, czy istnieją podstawy do dochodzenia odpowiedzialności regresowej od osoby, która dopuściła się kwalifikowanego naruszenia prawa. Nie chodzi o karanie sędziego za odmienną interpretację przepisów ani za wyrok zmieniony przez sąd wyższej instancji. Chodzi o przypadki, w których zostały spełnione ustawowe przesłanki odpowiedzialności, a naruszenie miało charakter zawiniony i odpowiednio poważny. Przykładem może być świadome ukrywanie materiału dowodowego, przyjmowanie łapówek lub celowe naruszanie obowiązków służbowych. W takich sytuacjach społeczeństwo ma prawo oczekiwać skutecznego postępowania karnego, dyscyplinarnego lub cywilnego, stosownie do charakteru czynu.
Wynagrodzenia sędziów i prokuratorów – przejrzystość zamiast przywilejów

Kolejnym obszarem wymagającym publicznej debaty są zasady wynagradzania przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Nie kwestionuję konieczności odpowiedniego wynagradzania osób wykonujących odpowiedzialne zawody prawnicze. Artykuł 178 ust. 2 Konstytucji wyraźnie nakazuje zapewnienie sędziom warunków pracy i wynagrodzenia odpowiadających godności urzędu oraz zakresowi obowiązków. Nie oznacza to jednak, że zasady wynagradzania nie mogą podlegać społecznej ocenie. Postuluję pełną przejrzystość ustawowych mechanizmów płacowych, dodatków funkcyjnych, świadczeń związanych ze stanem spoczynku oraz kosztów funkcjonowania całego systemu. Społeczeństwo powinno wiedzieć, jakie środki publiczne są przeznaczane na wynagrodzenia i jakie rezultaty organizacyjne osiągają poszczególne instytucje. Szczególnej analizy wymaga system stanu spoczynku sędziów, uregulowany m.in. w art. 100 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Każda reforma tego systemu musi respektować Konstytucję, zasadę ochrony praw nabytych oraz wymóg niezależności sądownictwa. Nie chodzi o obniżanie wynagrodzeń dla samego obniżania. Chodzi o sprawiedliwy, przewidywalny i społecznie uzasadniony model finansowania wymiaru sprawiedliwości.
Koniec z nepotyzmem i nieprzejrzystym awansem zawodowym

Dostęp do zawodów prawniczych powinien opierać się na wiedzy, uczciwości, zdolnościach i rzeczywistych kompetencjach. Artykuł 60 Konstytucji gwarantuje obywatelom polskim korzystającym z pełni praw publicznych prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. W mojej ocenie zasada ta powinna być szczególnie widoczna w systemie rekrutacji i awansowania osób sprawujących władzę publiczną. Postuluję jawne kryteria oceny kandydatów, przejrzyste konkursy, skuteczne mechanizmy przeciwdziałania konfliktom interesów oraz możliwość weryfikacji prawidłowości procedur. Samo pokrewieństwo z sędzią czy prokuratorem nie może automatycznie dyskwalifikować kandydata. Nie może jednak dawać mu żadnych preferencji. Przykładowo, jeżeli w konkursie uczestniczy członek rodziny osoby mającej wpływ na ocenę kandydatów, powinny istnieć jasne zasady ujawnienia konfliktu interesów i wyłączenia takiej osoby z podejmowania decyzji. Młody człowiek z niewielkiej miejscowości musi mieć takie same realne możliwości rozwoju zawodowego jak kandydat pochodzący z rodziny o wielopokoleniowych tradycjach prawniczych.
Niezależna kontrola i odpowiedzialność dyscyplinarna

Uważam, że potrzebujemy skuteczniejszej kontroli organizacyjnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Nie może ona jednak prowadzić do politycznego nadzoru nad treścią orzeczeń. Artykuł 173 Konstytucji stanowi, że sądy i trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Z tego powodu proponuję rozważenie powołania pluralistycznego organu monitorującego sprawność postępowań, standardy obsługi obywateli, dostępność sądów oraz wykonywanie zaleceń pokontrolnych. W pracach takiego organu mogliby uczestniczyć przedstawiciele różnych środowisk społecznych, eksperci prawa, organizacje obywatelskie oraz przedstawiciele instytucji państwowych. Jego skład powinien być ustalany w sposób ograniczający dominację jednej opcji politycznej. Prezydent Rzeczypospolitej mógłby uczestniczyć w debacie nad modelem takiej instytucji, ale nie powinien otrzymywać kompetencji pozwalających ingerować w indywidualne sprawy sądowe. Wnioski z kontroli powinny być przedstawiane w publicznych raportach, z zachowaniem ochrony danych osobowych, tajemnicy postępowania i praw jego uczestników. Obywatel musi mieć pewność, że skarga na funkcjonowanie sądu zostanie rzetelnie rozpatrzona, a nie jedynie przekazana między kolejnymi instytucjami.
Apolityczność sędziów i przeciwdziałanie konfliktom interesów

Sędzia powinien być bezstronny nie tylko w rzeczywistości, lecz również w odbiorze uczestników postępowania. Artykuł 178 ust. 3 Konstytucji zabrania sędziom przynależności do partii politycznych i związków zawodowych oraz prowadzenia działalności publicznej niedającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Jestem zwolenniczką rygorystycznego egzekwowania tych ograniczeń. Postuluję również doprecyzowanie zasad ujawniania konfliktów interesów, aktywności publicznej oraz okoliczności mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności. Przykładowo, jeżeli sędzia publicznie wypowiada się o konkretnej sprawie, którą następnie miałby rozpoznawać, należy ocenić, czy nie powstały podstawy do jego wyłączenia. Nie można jednak utożsamiać każdego członkostwa w stowarzyszeniu z działalnością partyjną. Artykuł 58 Konstytucji chroni wolność zrzeszania się, dlatego całkowity zakaz członkostwa sędziów we wszystkich organizacjach społecznych byłby rozwiązaniem budzącym poważne zastrzeżenia konstytucyjne. Właściwym kierunkiem jest eliminowanie konkretnych konfliktów interesów i aktywności sprzecznej z obowiązkiem bezstronności.
Ofiara przestępstwa nie może być pozostawiona sama sobie

Jednym z najbardziej bolesnych problemów jest sytuacja osób pokrzywdzonych przestępstwami. Państwo powinno chronić godność, bezpieczeństwo i interesy pokrzywdzonego, zapewniając mu dostęp do informacji, pomocy prawnej i odpowiedniego wsparcia. Artykuł 2 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania karnego wskazuje na potrzebę uwzględniania prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego przy jednoczesnym poszanowaniu jego godności. Szczególne znaczenie ma również ustawa z 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka. Wyobraźmy sobie osobę starszą, która padła ofiarą oszustwa i utraciła oszczędności życia. Musi ona zrozumieć skomplikowane pisma procesowe, zgromadzić dokumentację, uczestniczyć w przesłuchaniach i przez wiele miesięcy oczekiwać na decyzje organów ścigania. Nie każdy ma pieniądze na adwokata ani siłę psychiczną do wieloletniej walki. Dlatego proponuję rozwój bezpłatnej pomocy prawnej, szerszy dostęp do wsparcia psychologicznego, skuteczniejsze informowanie pokrzywdzonych o przebiegu sprawy oraz ograniczanie zbędnego powtarzania przesłuchań. Należy także poprawić dostępność sądów dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami. Jednocześnie trzeba pamiętać, że art. 42 ust. 3 Konstytucji ustanawia domniemanie niewinności. Ochrona pokrzywdzonych nie może oznaczać pozbawienia osób oskarżonych prawa do obrony i rzetelnego procesu. Silne państwo potrafi jednocześnie chronić ofiarę i przestrzegać praw osoby oskarżonej.
Ławy przysięgłych – więcej obywateli w wymiarze sprawiedliwości

Postuluję rozpoczęcie poważnej debaty nad wprowadzeniem w Polsce instytucji ław przysięgłych, wzorowanej na wybranych rozwiązaniach zagranicznych. Artykuł 182 Konstytucji stanowi, że udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości określa ustawa. Obecnie udział ten realizowany jest między innymi przez instytucję ławników. W mojej ocenie warto rozważyć szersze uczestnictwo obywateli w rozpoznawaniu określonych kategorii spraw karnych. Przykładem mogą być Stany Zjednoczone, gdzie w wielu postępowaniach karnych ławy przysięgłych oceniają materiał dowodowy i rozstrzygają o winie, natomiast sędzia zawodowy odpowiada za kwestie prawne i prowadzenie postępowania. W Anglii i Walii również funkcjonuje model obywatelskich ław przysięgłych w poważniejszych sprawach karnych. Nie oznacza to, że zagraniczne rozwiązania można bezpośrednio przenieść do Polski. Konieczne byłoby określenie zasad losowania członków ław, ich bezstronności, ochrony przed naciskami, sposobu głosowania, odpowiedzialności za naruszenie tajemnicy narady oraz kontroli instancyjnej. Należy również zbadać koszty, wpływ na czas postępowań i zgodność z konstytucyjnymi gwarancjami rzetelnego procesu. Nieparzysta liczba członków ławy mogłaby ograniczać ryzyko równego podziału głosów przy głosowaniu większościowym, ale sama nie gwarantuje sprawnego ani prawidłowego rozstrzygnięcia. Uważam, że większy udział obywateli może przyczynić się do odbudowy zaufania społecznego, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego przygotowania uczestników i ochrony przed wpływami zewnętrznymi.
Przewlekłość postępowań – obywatel nie może czekać bez końca

Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki wynika z art. 45 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Polskie prawo przewiduje także skargę na przewlekłość na podstawie ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Sam fakt istnienia takiej skargi nie oznacza jednak, że wszystkie problemy zostały rozwiązane. Postuluję systematyczne publikowanie danych o czasie trwania postępowań, analizowanie przyczyn opóźnień, rozwój cyfryzacji oraz poprawę organizacji pracy sekretariatów sądowych. Należy także rozważyć wzmocnienie skuteczności środków przysługujących obywatelom, których sprawy są prowadzone przewlekle. Przykładowo, sprawa o zapłatę niewielkiej należności nie powinna trwać tak długo, aby koszty jej dochodzenia przewyższały wartość roszczenia. Podobnie w sprawach rodzinnych czas ma szczególne znaczenie, ponieważ przedłużające się postępowanie może wpływać na relacje między rodzicami i dziećmi.
Odszkodowanie za bezprawne działanie państwa musi być realne

Nie wystarczy przyznać obywatelowi prawa do odszkodowania, jeżeli jego dochodzenie wymaga kolejnego wieloletniego procesu. Art. 77 Konstytucji oraz odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego powinny tworzyć rzeczywisty system ochrony przed bezprawnym działaniem władzy publicznej. W sprawach karnych szczególne znaczenie mają przepisy rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego dotyczące odszkodowania i zadośćuczynienia, w tym za niesłuszne skazanie oraz określone przypadki niewątpliwie niesłusznego pozbawienia wolności. Osoba, która została niesłusznie pozbawiona wolności, może utracić pracę, zdrowie, reputację i więzi rodzinne. Żadne pieniądze nie cofną czasu, ale państwo ma obowiązek zapewnić skuteczne mechanizmy naprawienia wyrządzonej szkody i krzywdy. Postuluję ocenę obowiązujących procedur pod kątem ich dostępności, długości trwania oraz rzeczywistej skuteczności.
Dziesięć kierunków reformy państwa prawa

Uważam, że program naprawy wymiaru sprawiedliwości powinien obejmować:

    Głęboką reformę zasad uchylania immunitetów sędziowskich i prokuratorskich.
    Skuteczną odpowiedzialność karną, dyscyplinarną i majątkową za zawinione naruszenia prawa.
    Przejrzystość zasad wynagradzania i finansowania wymiaru sprawiedliwości.
    Jawne i uczciwe procedury rekrutacji oraz awansu zawodowego.
    Niezależną kontrolę sprawności organizacyjnej sądów i prokuratur.
    Rygorystyczne egzekwowanie zasad bezstronności i przeciwdziałanie konfliktom interesów.
    Zwiększenie ochrony i wsparcia dla pokrzywdzonych przestępstwami.
    Rozważenie wprowadzenia ław przysięgłych w określonych kategoriach spraw.
    Ograniczenie przewlekłości postępowań oraz rozwój nowoczesnej obsługi obywateli.
    Wzmocnienie rzeczywistej skuteczności odszkodowań za bezprawne działania państwa.

Czas przywrócić sprawiedliwości ludzką twarz

Nie chcę państwa, w którym obywatel boi się wystąpić przeciwko instytucji publicznej, ponieważ zakłada, że i tak nie ma szans na sprawiedliwe rozstrzygnięcie.

Nie chcę państwa, w którym człowiek musi przez lata udowadniać, że jego godność, zdrowie, rodzina i majątek zasługują na ochronę.

Nie chcę również państwa, w którym sędzia obawia się wydania zgodnego z prawem wyroku, ponieważ może narazić się politykom, wpływowym środowiskom lub opinii publicznej.

Chcę państwa, w którym prawo jest jednakowo stosowane wobec wszystkich, a każdy organ władzy publicznej ponosi odpowiedzialność w granicach określonych przez Konstytucję i ustawy.

Państwa, w którym uczciwy sędzia ma gwarancję niezawisłości, rzetelny prokurator może działać bez nacisków, a pokrzywdzony obywatel otrzymuje rzeczywistą pomoc.

Nie wystarczą kolejne deklaracje polityczne ani powierzchowne zmiany organizacyjne!

Potrzebujemy mądrych, odważnych i konsekwentnych reform, przygotowanych z udziałem obywateli, ekspertów i przedstawicieli różnych środowisk.

Nie ma prawdziwej demokracji bez niezależnych sądów. Nie ma prawdziwej sprawiedliwości bez odpowiedzialności. Nie ma silnego państwa bez poszanowania godności zwykłego człowieka!

Dlatego będę nadal zabierać głos w obronie obywateli, którzy czują się bezsilni wobec instytucji publicznych. Będę domagać się przejrzystości, odpowiedzialności i przestrzegania Konstytucji. Bo wymiar sprawiedliwości nie istnieje dla wygody władzy, polityków ani środowisk zawodowych.

Wymiar sprawiedliwości istnieje po to, aby służyć człowiekowi i Rzeczypospolitej Polskiej. CZAS NA SPRAWIEDLIWOŚĆ, KTÓREJ OBYWATELE MOGĄ ZAUFAĆ!"

Laboratorium zaawansowanej elektroniki i automatyki 229

 Laboratorium zaawansowanej elektroniki i automatyki 229

 Spis treści
1.Rozwój
2.Peryferium
3.Korumpowanie nauki 

1.Rozwój
 Wzrost PKB nie jest dobrą miarą realnego rozwoju. A PKB „masowany” i  liczony kreatywnie służy do dezinformacji co pozwala rządom się dalej zadłużać.
Przykładów realnego rozwoju jest w świecie sporo. Dużo dobrych, nowoczesnych, rentownych, trafionych inwestycji oznacza rozwój a nie tylko papierowy wzrost.
 Ambicją każdego cywilizowanego kraju jest posiadanie zintegrowanego systemu transportowego. Czas podróży „od drzwi do drzwi” jest dobrym kryterium optymalizacji dla takiego systemu pasażerskiego. Koszty transportu towarowego wpływają na konkurencyjność gospodarki.
Optymalna szybkość transportu pasażerskiego rośnie z PKB pc. Chiny są już na tyle bogate ze transport lotniczy racjonalnie stał się masowy.
 Port lotniczy Pekin-Daxing zbudowano w 5 lat i oddano do użytku w 2019 roku. Szybko włączono go do ruchu lotniczego bez likwidacji innych lotnisk. Budowa obejmowała też m.in. szybkie  połączenia kolejowe i zintegrowany  dworzec. Lotnisko zbudowano z 4 pasami startowymi z możliwością dobudowy kolejnych 3 pasów tak aby docelowo (lotniczy ruch pasażerski rośnie w Chinach wraz  z dochodami ludzi ) obsłużyć 120-200 mln pasażerów rocznie. Aby obsłużyć potężny ruch lotnisko ma dwie pełne wieże kontrolne zintegrowane z krajowym systemem radarowym i obserwacyjnym (żaden samolot nie może zaginąć). Normalnie każda wieża obsługuje 2 pasy ale w sytuacji awaryjnej każda może obsłużyć cały ruch. 
W 2025 roku obsłużono 54 mln pasażerów co dało wzrost rdr o 8.5%. Startów i lądowań było 346 tysięcy (6.3%). Cargo wyniosło 370 tysięcy ton (13.2%)
Największy na świecie budynek - hala lotniska ma 700 tysięcy m2 powierzchni. Jego piękno zapiera dech w piersi. System jest przy tym funkcjonalny.

 Chińczycy jako jedyni w świecie potrafią użyć AI do planowani gigantycznych inwestycji. 
Całkowity (także z peryferiami) koszt całego systemu wyniósł równowartość 63 mld dolarów. 
 Najbardziej znanym współczesnym przykładem średnio - małego portu lotniczego szybko  zbudowanego od zera w 11 miesięcy jest Międzynarodowy Port Lotniczy Turkiestan (Hazret Sultan International Airport) w Kazachstanie. Jest najszybciej zrealizowanym kompletnym projektem tego typu na świecie. W dodatku na gołej ziemi bez żadnej infrastruktury przed budową.
 10 maja 2018 roku  Sejm uchwalił ustawę o Centralnym Porcie Komunikacyjnym, która określiła zasady przygotowania i realizacji tej inwestycji....
„CPK: sześciu prezesów od 2018 r. Spółka wydała 17 mln zł na pensje zarządów” 
Realnie niczego nie zrobiono. To ponadczasowy Miś !

2.Peryferium
 Kraje peryferyjne rynkowi światowemu sprzedają swoją Tanią  Siłę Robocza i surowce naturalne. Wszystko w tych krajach co jest nowoczesne i rentowne należy do obcych inwestorów.
Kraje półperyferyjne rynkowi światowemu sprzedają swoje nienowoczesne wyroby wykonane maszynami, urządzeniami i technologią kupioną w krajach Centrum Światowego Systemu.
Kraje Centrum  rynkowi światowemu sprzedają swoje nowoczesne wyroby wyprodukowane stworzoną własną technologią.
Powyższy podział bazujący na danych statystycznych jest ścisły i nie ma w nim żadnej dowolności!
Peryferyjność i półperyferyjność mają też swój koloryt i smaczek wewnętrzny – korupcja, kompradorstwo, pasożytnictwo i „nauka”.

 Mądre rządy robią wszystko aby wyrwać się z peryferyjności. Chiny z pozycji głęboko peryferyjnej poprzez półperyferyjność stają się obecnie Centrum Świata.
Chiny przez pierwsze 10 miesięcy 2026 uzyskały ze światem nadwyżkę handlową 1040 mld dolarów. Konkurencyjność Zachodu upada i Chiny wypychają Zachód ze światowego rynku. Wysokie cła na chińską produkcje nałożone przez Pomarańczowego Gołąbka Pokoju nic nie dały.
Zachód traci konkurencyjność. Przejściowym ratunkiem jest korzystanie z tańszej siły roboczej. Przykład - Stellantis w listopadzie 2026 zamknął blisko 60 letnią francuską fabrykę silników spalinowych France de Mecanique (Stellantis Douvrin). Produkcje przeniesiono do Maroka i na Węgry.
"Zachód traci konkurencyjność. Nie da się żyć na dotychczasowym poziomie licząc że Chiny, 
Indie... będą produkować i dostarczać wszystko za bezcen a młodzi ludzie na Zachodzie będą 
tylko imprezować, latać z nudów co tydzień do innego miasta na imprezy , wymyślać "zielone 
łady" za które zapłacą rodzice bo przecież są bogaci . Politycy na Zachodzie nie potrafią 
powiedzieć ludziom prawdy: SKOŃCZYŁO SIĘ ! Zachód jest już zadłużony po kres horyzontu. Nie ma już przestrzeni to dalszego samooszukiwania się. A społeczeństwa jeszcze tego nie 
rozumie. Tzw. młodym generacjom się wydaje że tatuś nadal jest bogaty tylko z niewiadomych 
powodów nie chce płacić na ich potrzeby. A tatuś jest bankrutem i trzeba będzie ograniczyć 
standard życia o 60%."
   
 Polska wkroczyła na drogę peryferyjną w XVI wieku i dalej jest peryferią - półperyferią. Miejsce w hierarchii światowego systemu decyduje o tym kto na kogo pracuje i kto dużo zarabia.
Czasy wielkich konfliktów dają szanse dobrze rządzonym krajom i osłabiają źle rządzone kraje.  

 W czasie II Wojny Anglia desperacko potrzebowała potężnej pomocy gospodarczej i militarnej USA, gdzie dominował izolacjonizm. Stawa była ogromna. Jeszcze przed pierwszym spotkaniem prezydenta Roosevelta z premierem Churchillem wstępnie ustalono że imperium brytyjskie porzuci niedługo kolonializm ! Koszt do zapłacenia za pomoc USA przez Anglię był koszmarny.
Mówiąc językiem Chin – Cesarz może być tylko jeden. Wchodzący w życie Neokolonializm USA okazał się dla świata gorszy od brytyjskiego kolonializmu.
Na tej zasadzie - Cesarz może być tylko jeden - USA nie mogły zdzierżyć silnego ZSRR z jego satelitami.
 Za prezydentury Trumana od 1947 roku USA wdrażały modyfikowaną później doktrynę Powstrzymywania ZSRR (w mniejszym stopniu Chin) czyli bloku wschodniego. Miała ona trzy komponenty: polityczny, militarny i gospodarczy.
-W krajach zagrożonych rewolucją społeczną USA pomagały nawet najgorszym dyktaturom co było obrzydliwe
-USA pomagały krajom zagrożonym militarnie przez „komunizm” i dokonywały wyprzedzających interwencji militarnych
-USA starały się na wszelkie sposoby gospodarcze szkodzić blokowi wschodniemu. Także wywołując konflikty w samych tych krajach.
 USA po 1946 roku dawały szpiegom – banderowcom, szczególnie wcześniej służącym w SS,  pieniądze na dywersje, sabotaż i uprawianie bandytyzmu na Ukrainie. Sowiecka bezpieka ich wyłapywała. Po przesłuchaniach – torturach z reguły pracowali dla sowietów m.in. wyciągając od Ameryki pieniądze i informacje. Odmowa współpracy oznaczała obóz na Syberii lub zaginięcie czyli piec.     
 Oprócz zbrodniczości doktryna ta była po prostu zwyczajnie głupia. USA zrzucając na Wietnam 7 mln ton bomb (dużo więcej niż użyto w całej II Wojnie), mordując i okaleczając miliony ludzi uważały że toczą wojnę obronną Proxy z agresywnymi ZSRR i Chinami. Była to kompletna bzdura a Wietnamczycy chcieli wyzwolić się z kolonializmu i uzyskać niepodległość ! Zresztą wcześniej Ho Chi Minh wielokrotnie, prosił i błagał USA o pomoc w wyzwoleniu.
Kłamliwość walki z komunizmem była zbliżona do późniejszej walki z terrorem. Nie chodziło o żaden komunizm ale o hegemonie i neokolonializm.

 Polska Ludowa rozpoczęła byt w niezwykle trudnych warunkach. Kraj był spustoszony i potwornie zaminowany. Stan tkanki biologicznej narodu był opłakany.  Rządy sanacji i II Wojna cofnęły Polskę do poziomu z 1900 - 1905 roku ! Gdy groziła fala masowego, śmiertelnego głodu, bandy usiłowały wszcząć wojnę domową.
Powojenny bandytyzm jest wszędzie rzeczą normalną.  Względny porządek mogło zaprowadzić w Polsce tylko wojsko i uczyniło to w sposób delikatny, wręcz aksamitny. 
PRL rozwijał się trochę wolniej niż kraje Europy Zachodniej w Złotym Wieku Kapitalizmu, ale ten wyjątkowy okres przeminął z wiatrem.
Branie przez ekipę Gierka od jawnego wroga kredytów (trwała Zimna Wojna ) było samobójstwem - szaleństwem i oczywiście źle się skończyło. 
PRL stała się państwem półperyferyjnym. 
 W pierwszej połowie lat osiemdziesiątych konflikt między USA a ZSRR wyglądał jak szybka jazda dwóch wariatów naprzeciw z których jeden musi ustąpić lub oboje zginą w czołowym zderzeniu. Wycofali się sowieci. 

 Po zdjęciu zachodnich blokad i po połowicznym oddłużeniu w 1990 roku gospodarka PRL-III RP  ruszyła by z kopyta ale taka szansa rozkradzenie kraju zdarzyła się po raz pierwszy w historii ludzkości ! Ustaleń Rockefelera z Jaruzelskim dalej nie znamy i raczej już nie poznamy.
Transformacja ustrojowa dokonała peryferyzacji  polskiej gospodarki czyli strukturalnego uwstecznienia.  
 Gospodarkę nowej III RP mieli zbawić boscy inwestorzy z Zachodu zaś bezpieczeństwo zapewnić USA czyli NATO. W nowym porządku Polska miała być zasobem dla Niemiec i jest takim zasobem.
Na terenie Polski prawie wszystko co jest nowoczesne i rentowne należy do zachodniego kapitału. Nierzadko zachodnie firmy mają dalej polskie nazwy !
Skumulowany i zwaloryzowane bezpośrednie inwestycje (w tym reinwestycje) zagraniczne w latach 1990-2025 wyniosły prawie 408 mld dolarów. O ile wyprzedawane polskie firmy kupowano za 2-5% ich wartości to nowe inwestycje z kolei strasznie zawyżano aby nie płacić podatków.
Te 408 mld dolarów to circa 40 % PKB z 2025 roku a więc niewiele. 

 Jesteśmy w sytuacji w pewnym sensie nie do odwrócenia, ponieważ jesteśmy „krajem posiadanym przez kogoś z zagranicy” – mówił na antenie TV Mateusz Morawiecki, minister rozwoju i minister finansów. Morawiecki nawiązał w ten sposób jednego z komentatorów Bloomberga, Leonida Bershidsky’ego.
Szereg przedsiębiorstw przeszło w sposób grabieżczy w ręce prywatne, które też nie potrafiły wielu firm rozwinąć i one zostawały w stadium upadku w bankructwie, a często też powodowały, że było to zwykłe przejęcie udziału w rynku przez firmy zagraniczne – wyjaśniał. 
Morawiecki, dodając, że Polska musi zmierzyć się z odkręcaniem 20 lat błędów. Nie jesteśmy w stanie zastosować dobrego modelu gospodarczego, ponieważ oddaliśmy kompetencje nadzoru nad handlem w ręce Komisji Europejskiej 1 maja 2004 roku – zwracał uwagę, dodając, że wyjście z Unii nie rozwiąże sprawy.
Wicepremier uważa, że gdyby Polska mogła realizować podobną politykę jak wcześniej Korea 
Płd., nasz wzrost wynosiłby 8-9 %.

 Tego co zrobiły ze sobą kraje postkomunistyczne nie są w stanie zrozumieć Chińczycy: „Sprzedaliście kraj i siebie w niewole za trochę zielonego papieru”
Faktycznie NBP ma około 80 mld dolarów w złocie i około  250 mld gotówki. Ta gotówka traci na realnej wartości.

 Miejsca pracy w nowoczesnej gospodarce mogą by bardzo drogie ale wysoko produktywne. Takiej gospodarki zachodni kapitał nie budował w Polsce a interesowały go wyłącznie tanie polskie rączki do pracy.
 Obecny pseudo - wzrost gospodarczy finansowany jest długiem ale on nie podnosi potencjału gospodarczego i nie buduje podstawy do wzrostu w przyszłości.
Łamany jest art. 219 Konstytucji RP i wydatki  przenoszone są poza budżet. „Masz gorączkę, zbij termometr” 
Zdrowe publiczne inwestycje czyli wydatki majątkowe związane z innowacyjnością i produktywnością są małe. Niskie są też  inwestycji przedsiębiorstw prywatnych.
Zadłużające się państwo jest jak narkoman na głodzie !
Wnioskując z liczby zgłoszeń patentowych to w Polsce żadnej innowacyjności nie ma.
Około 11% „polskiego” eksportu jest w miarę nowoczesne ale zagraniczne firmy w Polsce mają w tym 89% udział. Tak więc realnie - faktycznie polska gospodarka to prymityw. 

"20 gospodarka świata" to peryferyjna pustynia naukowa i innowacyjna. Niedługo zatrzyma to cały rozwój. Nakłady na zbrojenia są nieefektywne i marnotrawne. Powodują korupcje aparatu państwowego na wielką skalę.  Zagraniczne zakupy broni to transferowanie polskiego dochodu narodowego, głównie do USA. Kraj bez produkcji swego uzbrojenia bez zewnętrznej pomocy  jest bezbronny po tygodniu wojny.
Duża część polskiego społeczeństwa nie rozumie tego jak bardzo są okradani.

 Elektrownie odziedziczone po PRL już dawno powinny być odstawione ale przez 36 lat prawie nie inwestowano. Zachodni kapitał nie chce inwestować w energetykę. 
 Transformacja energetyczna ma do 2040 roku kosztować Polskę bajeczne 3 bln zł czyli 800 mld dolarów czyli dwa razy więcej niż zachodni kapitał „zainwestował” (w omówionym wcześniej znaczeniu) w Polsce od 1990 roku. To około 200 mld zł rocznie.
 Mechanizmy oparte wyłącznie na tradycyjnym długu publicznym i funduszach europejskich są dalece niewystarczające do pozyskania extra (!) 200 mld zł rocznie.
Chyba zbliża się finalna faza Zielonego Szaleństwa ponieważ dojenie narodu przez giga  rachunki za paliwa, prąd i  ciepło już nie wystarczą autorom tej zielonej koncepcji i potrzebny jest skok na oszczędności. Obejmie to wszystkie formy oszczędzania. Zresztą Ula z Brukseli - Berlina już 
kilka tygodni temu o tym mówiła że trzeba "uruchomić" oszczędności mieszkańców UE, żeby "pracowały" na rzecz transformacji w drodze do świetlanej przyszłości Europy.
 O ile prywatyzacja była skokiem na majątek krajów postkomunistycznych to nowo planowany  giga skok na kasę może być w swoim wymiarze rekordowy w  całej historii  ludzkości. 

W propagandowych hasłach Wiatr i Słońce są za darmo ! Natomiast  naród handlowy mawia - „tanio jest zawsze najdrożej”.  
 
 Czy możliwy jest awans Polski jako członka EU i NATO w światowej hierarchii gospodarczo – politycznej ?
W EU centrum dyspozycji regulacyjnej jest w Niemczech i połowicznie we Francji. Pod nich ustanawiane są warunki makroekonomiczne gospodarowania i Polska za wysoko nie podskoczy ale znając ograniczenia może je zmiękczać i omijać.    
W razie konwencjonalnej wojny NATO-Rosja odbędzie się ona na terenie Polski co cofnie Polskę w rozwoju o circa 25 lat lub więcej. 
 Ale Polsce najbardziej szkodzą politycy. Bez zmiany systemu politycznego o awansie Polska nie ma co marzyć.

3.Korumpowanie nauki
Nauka została zamieniona w propagandę ! Proces ten zainicjowano już w latach siedemdziesiątych.

A.Wyssana z brudnego palucha "naukowa" teoria multi-kulti przewidywała dzięki imigrantom wzrost innowacyjności, trwały i wysoki wzrost PKB, przewagę konkurencyjną gospodarek, lepsze wykorzystanie kapitału ludzkiego. Przyjmowanie migrantów z III Świata miało być cudowne i zbawienne dla gospodarek i społeczeństw.
 Propagandyści nawołujący aby  sprowadzać migrantów powoływali się na rzekome dowody historyczne i badania naukowe. Jednak żadnych dowodów nie było. Opłacone stado skorumpowanych „badaczy” cytowało się nawzajem jak kółko wzajemnej adoracji. 
 Zjawisko masowego przestępczego powtarzanie fałszywych informacji to nic nowego. Wypowiedź szefa MSWiA, Marcina Kierwińskiego, o "fascynacji ideologiami skrajnie prawicowymi" zamachowca z Krakowa - wywołała falę uzasadnionej krytyki w mediach. Fałszywa informacja została szeroko powtórzona w świecie. Przekaz o „prawicowym zamachowcu” poszedł w świat. Wyszukiwarki wskazują na ponad 200 tysięcy powtórzeń w internecie. Nie ma sposobu aby te informacje wycofać z przestrzeni medialnej.
Wypowiedź ta nie była przypadkiem ale ciągiem dalszym wyborczej kampanii nienawiści skierowanej przez PO przeciwko PIS. Hasło 8 gwiazdek ***** *** stworzyła Federalna Służba Bezpieczeństwa w Moskwie a rząd  dezinformuje ! Tusk to przecież dalej „Nasz [Moskwy] człowiek w Warszawie” 
 A jakie są teraz realia imigracyjne. Kilka dni gigantycznych zamieszek i duży kraj Europy – Francja została podpalona przez dzicz rządzoną prymitywnymi instynktami.

B.Nadmierne rozwarstwienie dochodowe i majątkowe oraz pochodna temu wielka spekulacja doprowadziły w USA do Wielkiego Kryzysu, który stał się  źródłem II Wojny Światowej.
W Bretton Wood w 1944 roku USA twardo egoistycznie nalegały aby dolar stał się walutą światowych rezerw. USA zwalczały idee lepszego Bankora ale było jasne że zgromadzone w czasie wojny złoto w USA będzie wypływać z kraju.
Koszty wojny Wietnamskiej i programu socjalnego Wielkie Społeczeństwo były przeogromne a deficyty szokująco duże. W końcu prezydent Nixon w 1971 roku zakończył wymianę dolara na złoto dla obcych rządów  i USA w gruncie rzeczy wtedy zbankrutowały. Cały system światowy został zdestabilizowany. Dekada lat siedemdziesiątych to kryzysy naftowe i stagflacja. Zakończyła się Złota Era Kapitalizmu, w której stosowano wysokie podatki dla bogaczy i banki zarządzane przez rządy. 
Za brudne pieniądze skorumpowani „badacze” lansowali (neoliberalne) tezy że zbawienne będzie obniżenie podatków bogaczom. Realnie Neoliberalizm to wielka korupcja i prywata !
Neoliberalizm doprowadził więc do II Wielkiego Kryzysu w 2008 roku bo ta musiało być. Kryzys ten zadrukowano nieustaloną a dużą ilością bilionów dolarów, euro , jenów... a inflacja trwa do dzisiaj. Biliony te dano oligarchii pod hasłem TBTF  ! Majątki plutokratów eksplodowały !
   
C.W PRL stado sprzedajnych „badaczy” wysławiało socjalistyczny Centralizm Demokratyczny przysłany demoludom z ZSRR. To oksymoron bo centralizm wyklucza demokracje i nigdzie nic takiego nie działało. To najbardziej obsceniczny element całej ideologi sowieckiej z którego kpili nawet Rosjanie. Cmokierzy Centralizmu Demokratycznego w III RP zapomnieli o nim dalej uprawiali „nauki” humanistyczne i stali się wyznawcami demokracji i nowego hegemona. Hegemon przemieścił się z Moskwy do Waszyngtonu i Berlina ale niewiele się zmieniło w istocie samej hegemonii. 
Cmokier marksizmu – leninizmu Jarosław Kaczyński stał się mistrzem intrygi politycznej w III RP i nowym neosanacyjnym naczelnikiem państwa.  

D.Mała firma farmaceutyczna Purdue Pharma z USA skorumpowała FDA dodatkowo posługując się fałszywym „badaniem”  o rzekomo małym uzależnieniu powodowanym przez opioidy 
W ugodzie podpisanej między rządem federalnym USA a przedstawicielami Purdue Pharma, producenta środka przeciwbólowego OxyContin - opioidu, koncern przyznaje się do winy i potwierdza prawdziwość zarzutów kryminalnych wskazujących na udział tej firmy w wywołaniu w Stanach Zjednoczonych kryzysu opioidowego. Firmy uzyskała gigantyczne zyski zamieniając życie wielu ludzi w koszmar. 

E.Sprzedajne ”nauki” społeczne uważają USA za kraj demokratyczny.
W rzeczywistości USA to głęboko skorumpowany i oligarchiczny najbogatszy kraj III Świata.
W USA parokrotnie już sfałszowano wybory prezydenckie czyli najważniejsze wybory !
Kandydat na prezydenta USA, Trump poprawnie zdiagnozował poważne problemy gospodarczo - społeczne i w kampanii wyborczej obiecał je rozwiązywać. Kłamał i zdradził wyborców. Nie realizował interesu Amerykanów ale realizował interes Izraela (koalicja Epsteina) i 1% najbogatszych. Przegrał wybory połówkowe i zapowiadane jest rozliczenie wielkiej korupcji jego, jego rodziny i współpracowników. Mówi się że rządziła USA Kleptokracja !  
 Demokratyczny gubernator stanu Kalifornii Gavin Newsom poinformował 5.11.2026, że podjął decyzję o ułaskawieniu wszystkich 548 więźniów skazanych w tym stanie na karę śmierci. To jest dopiero mordercza Demokracja ! Jeden stan i 548 wyroków śmierci.  

F.Propaganda wyborcza PO za budżetowe pieniądze upozorowana na „naukę” została zdemaskowana  w skompromitowanej osobie prof. Mróz Gorgoń

I tak dalej.

 W III RP naklepano 35 tysięcy profesorów i profesorów uczelnianych. Słowo „profesor” może niedługo stać się obelgą jako synonim oszustwa i działań mafijnych.
 Polska na „naukę” przeznacza 1.07 % PKB czyli mało w porównaniu z krajami cywilizowanymi. Środki te są jednak marnotrawione w Wyższych Szkołach Tego i Owego na filozofowanie, teatrologie czy inne wydumane humanistyczne kierunki.
Więcej środków trzeba dać uczelniom technicznym, medycznym, ekonomicznym, rolniczym.
Reszta może się bawić w „naukę” humanistyczną jako płatne hobby. Jak kogoś stać na takie hobby to może je uprawić ale nie ma żadnego argumentu skazującego społeczeństwo na płacenie za cudze zabawy - hobby. 
Decyzja japońskiego rządu aby studia poza kierunkami STEM uczynić płatne była krytykowana ale okazało się że decyzja była ze wszechmiar słuszna.


Sprawdzenie
1.Transformator może być m.in. optymalnie najmniejszy, najlżejszy i najczęściej najtańszy. Można też w optymalizacji wziąć pod uwagę niezawodność (bardzo szybko spada z temperaturą) koszt strat energii w transformatorze energetycznym przez 30-40 lat pracy i koszt kredytu. Tani kredyt daje transformator o mniejszych stratach. Dla najtańszego transformatora stosunek ceny miedzi do „żelaza” elektrotechnicznego  wyznacza geometrie rdzenia i uzwojenia a zarazem stosunek wagi „żelaza” do miedzi.  Oczywiście im lepszy jest materiał magnetyczny rdzenia tym jest on droższy co wpływa na optymalną geometrie. Jednym z pierwszych zadań dla programów komputerowych w USA była właśnie geometryczna optymalizacja maszyn (transformatory, silniki , generatory) elektrycznych 
Ustalone w drugiej połowie lat pięćdziesiątych standardy dla rdzeni EI i M (50 Hz, B=1.2T ) i innych powstały przy założeniu stosunku ceny miedzi do żelaza elektrotechnicznego równego 5. Stosunek trochę nieściśle zdefiniowany nie jest stabilny i wynosi obecnie około 7. 
N.B. Miedz jest droga ale żelazo elektrotechniczne też jest wielokrotnie droższe niż stal w prostych wyrobach (blachy, elementy długie).
 Dla niewielkich transformatorów (<1000W) stosunek wagi żelaza do miedzi wynosił circa 3 razy. Stosunek ten był oczywiście mniejszy dla późniejszych transformatorów ze zwijanych (ciętych) droższych rdzeni z taśmy anizotropowej. 
 Z optymalizacją w PRL było słabo. Transformatory NN, WN i maszyny elektryczne produkowano na licencjach. Teraz transformatory NN są importowane ! 
Z prawa podobieństwa przy założeniu stałej indukcji w rdzeniu Bm, stałej gęstości prądu J w uzwojeniu i tej samej geometrii  wynika że moc transformatora rośnie z 4 potęgą wymiaru. Tak samo rośnie energia pola magnetycznego dławika z rdzeniem z koniecznymi szczelinami. Z uwagi na mocno zaburzone pole  przy szczelinie / szczelinach moc jednouzwojeniowego dławika wynosi 1-1.9 mocy transformatora. Typowo wynosi 1.5 raza. Szczeliny powinny być jak najmniejsze w dużej ilości. Rozkład pola pokazują programy FEM a dość dobre wzory na dodatkowe straty z pola szczeliny z żelazie i miedzi są już z 1973 roku.  
Natomiast  energia pola magnetycznego dławika powietrznego rośnie z 5 potęgą rozmiaru. W takim dużym dławiku natężenie pola może być duże i większe niż dopuszczalne w rdzeniu. 
 Geometria wielowarstwowej cewki dająca największą indukcyjność z danej długości przewodu czyli najtańsza  nie jest dobra dla zmniejszenia efektów częstotliwościowych w przewodzie oraz chłodzenia i wybór geometrii jest kompromisowy.
 Szeregowe energetyczne dławiki ograniczające prąd zwarcia za transformatorem WN/SN dla poszczególnych torów SN nie mają rdzenia i nie ulegają przy zwarciu nasyceniu co jest bezwzględnie wymagane bowiem z nasyceniem straciłyby sens. Wykonane są wieloprzewodem lub z foli aluminiowej. Nominalny reaktancyjny spadek napięcia wynosi 2% - 8%. Pokazano dławik na prąd nominalny 2 kA dla sieci 15.75 KV. Straty mocy są niewielkie.

  Duże dławiki włączone są w szereg z potężnymi energetycznymi kondensatorami kompensacji mocy biernej (jednoczesne dla zmniejszenie harmonicznych ) też nie mają rdzenia. 
Dla harmonicznych 5, 7 , 11...parametry blachy transformatorowej są już słabe. 
Dławik ( 50 Hz, Bm=1.5T, J=2 A/mm2 ) o mocy 3500 VAr waży 25 kg a stosunek wagi żelaza do miedzi wynosi 3 razy.  Stosunek ceny miedzi do żelaza wynosi 5.

-Przy jakiej geometrii wielowarstwowej cewki powietrznej (przypomnienie) jest ona przy małych F najbardziej ekonomiczna 
-Jak zmienia się geometria takiej cewki z uwzględnieniem (a) efektów częstotliwościowych i (b) konieczności chłodzenia
-Zakładając działanie prawa podobieństwa (na bazie wspomnianego dławika) ustal przy jakiej mocy (50 Hz, J=2 A/mm2, bez uwzględnienia efektów częstotliwościowych i chłodzenia) cena elementów aktywnych dławika z rdzeniem i ekonomicznego powietrznego będą takie same.
Podpowiedź - Ta moc jest gigantyczna.  

2.Straty w uzwojeniach transformatorów energetycznych od pola rozproszenia minimalizuje się stosując przeplot i specjalny wieloprzewód. W transformatorach SN/nN uzwojenie nN może być wykonane blaszką aluminiową.  W transformatorach SMPS stosuje się Litzę, folie miedzianą lub przy większej mocy wielofolie.  Uzwojenie transformatora mocy z rdzeniem ferrytowym pracującego z napięciem i prądem sinusoidalnym przy sporej częstotliwości F wykonane jest wielofolią miedzianą (przewodność miedzi jest  ogólnie znana, dla uproszczenia T=300  K ) z N warstw o sumarycznej grubości ts wynikającej z miejsca na karkasie i ilości zwojów. Grubość izolacji między składowymi foliami wynosi t. Im cieńsze są folie i jest ich więcej tym mniejszy jest efekt zbliżeniowy (on dominuje) i efekt naskórkowy ale coraz więcej miejsca zajmuje izolacja. Ilość warstw foli / izolacji jest (niewielką) liczbą naturalną. Grubość handlowej miedzianej foli jest tylko typowa czyli skwantowana .     
-Podaj w przybliżeniu algorytm na optymalną dla strat ilość N warstw wielofolii.

3.Jednofazowy układ PFC pracujący w CCM (Critical Current Mode, F w m.in. w okresie 100 Hz jest zmienna )  ma napięcie wyjściowe 400 Vdc. Prąd płynąc przez wyjściowy kondensator elektrolityczny powoduje wydzielanie w nim na ESR mocy strat i podnosi temperaturę kondensatora a to szybko redukuje jego żywotność co może skutkować awariami. 

-Podaj wzór na wartość skuteczną prądu Irms w kondensatorze z funkcji wejściowego napięcia sieciowego

Duży prąd zmienny płynący przez kondensator elektrolityczny i przez ostatni kondensator wejściowego filtru LC - EMC sprawiają że w rozwiązaniach większej mocy CCM (ale Continous Current Mode, F jest stała) stosuje się dwa klucze i dławiki  L1 i L2 pracujące z przesunięciem fazy czyli Kwadraturowo co znacznie zmniejsza oba wspomniane prądy. Rozwiązanie sterownika kwadraturowego pracującego w Critical CM jest trudniejsze ale są już tanie takowe jak pokazano na schemacie Fuji. Ponieważ dławiki nie są identyczne (różnice indukcyjności  do 2%) to klucz pracujący z dławikiem o mniejszej L pracuje z większym prądem i odwrotnie.

-Podaj wzór na wartość skuteczną prądu Irms w kondensatorze z funkcji wejściowego napięcia sieciowego w rozwiązaniu kwadraturowym

4.Jednofazowy PFC o mocy 200 W – 400 Vdc pracuje z napięciem sieciowym 90-260 Vac.
-Jaką mocą można go bezpiecznie obciążyć przy napięciu sieciowym 230 Vac gdy słabym elementem (mowa o Irms) jest (a) Mosfet lub (b) wyjściowa dioda ?

5.Sprawność prostych jednofazowych PFC (ale generalnie wszystkich) spada wraz napięciem sieciowym. Sprawność przykładowego PFC przy napięciu sieciowym 90 Vac wynosi 92.5% a przy 270 Vac  97.5%. Nas interesuje sprawność przy nominalnym napięciu zasilania 230 Vac. Zamiast napięcia zmiennego można też do szybkich celów pomiarowych na wejście podać napięcie stałe.
-Przy jakim napięciu stałym PFC będzie miał taką samą sprawność jak przy napięciu 230 Vac ?   
 
6.W części 228 pokazano bardzo użyteczny wykres Bm x F dla różnych typów ferrytów z objaśnieniami. Ekonomicznie - konstrukcyjnie jest on użyteczny z punktu widzenia transformatora.
Poza przypadkami konwerterów Flyback i LLC transformator nie jest elementem w którym cyrkuluje w okresie PWM w polu magnetycznym energia.
 W urządzeniach energoelektronicznych kluczowy jest wybór częstotliwości pracy lub zakresów częstotliwości. Na drodze coraz szybszych kluczy stanął IGBT ale jest wypierany przez szybkie Mosfety SiC oraz GaN i optymalna częstotliwość pracy dalej rośnie.
 Projekt ma mieć optymalną ważoną cenę i sprawność która poprzez temperaturę pracy (i chłodzenie) określa żywotność a ta awaryjność, koszty serwisu i utratę marki.     
 
 Energia pola magnetycznego w transformatorze / dławiku zawarta jest głównie w szczelinie rdzenia a szczelina oznacza problemy ze stratami powodowanym przez zniekształcone pole w rdzeniu w obszarze przy szczelinie i w uzwojeniu.  
 Wynaleziony w Japonii w 1936 roku Sendust to spieczony drobny proszek metalowy o typowym składzie  85% żelaza, 9% krzemu i 6% aluminium. Proszek otrzymuje się rozpylając w atmosferze ochronnej płynny stop co nie jest proste. Z uwagi na bardzo dużą przenikalność magnetyczną (do 140  tysięcy) rdzenie z sendust-u były alternatywą dla  drogiego permalloy-u w telefonii. Indukcja nasyceni sięgała 1T a więc była spora.
N.B. W Japonii wynaleziono m.in. tranzystor IGBT i nowoczesne warystory ZnO.
Po dodaniu lepiszcze (bez spiekania ale z trwałym związaniem lepiszcze) przenikalność  gwałtownie spada bowiem pojawiło się mnóstwo mikroskopijnych szczelin.
Producenci podają wykresy dla sendustu do Power Electronics czyli o różnej, ale o małej  przenikalności. Na przykład https://www.micrometals.com/products/materials/ms/  
 Oczywiście im mniejsza jest przenikalność magnetyczna ( na wykresie wynosi ona 14-160 ) tym większe jest nasycające natężenie pola magnetycznego.

Użyte są też w rdzeniach proszkowych inne stopy żelaza lub samo żelazo.
Najpopularniejsze są proszkowe rdzenie toroidalne ale dostępne są też w takich kształtach jak rdzenie ferrytowe i mogą być nawet mylone.
 Dławik magazynujący energii w cyklu pracy z rdzeniem o niewielkiej przenikalności ma też uzwojenie o maksymalnym przekroju wynikającym z geometrii rdzenia.
Ilość maksymalnie chwilowo zmagazynowanej – oddawanej energii w jednym cyklu wynosi Im2 x L / 2. Przy zadanych stratach mocy wielkość tej energii spada z rosnącą częstotliwością pracy ale iloczyn energii w cyklu razy częstotliwość (czyli moc bierna przy częstotliwości )  rośnie do pewnej częstotliwości i optymalna częstotliwość pracy musi być od niej mniejsza.   

-Znajdź lub sporządź użyteczny (jak ten z ferrytami do transformatorów) wykres dla rdzeni z materiałów sendust, proszkowych, amorficznych i nanokrystalicznych pokazujący „moc bierną” w funkcji częstotliwości przy zadanych stratach w mW/cm3 lub w mW/g gdy przebieg prądu jest piłokształtny zaczynający się od 0 do Im czyli z dużą składową stałą.

7.Cena robota przemysłowego rośnie z jego udźwigiem. Pracujący silny robot zużywa też dużo energii elektrycznej, która obecnie jest droga. Spawanie – zgrzewanie jest powszechnie stosowanym procesem przemysłowym szczególnie w motoryzacji. Żaden robot nie jest w stanie udźwignąć ciężkiego transformatora sieciowego 50 Hz do zgrzewania.  
Transformator z prostownikiem o mocy 170 KVA do robotycznego zgrzewania wygląda jak prostopadłościan i waży zaledwie 24 kg. Zasilany jest z invertera napięciem ponad 500 Vac o częstotliwosci 1 KHz ( MF – Midle Frequency ). Uzwojenie pierwotne ma 55 zwoi a dwa uzwojenia wtórne do dwóch diod o prądzie nominalnym 20 kA po 1 zwoju. Uzwojenia, rdzeń i diody chłodzone są zdemineralizowaną wodą o przepływie 10  L /min. Praca nie może się odbywać przez więcej niż 50% czasu.
 Ten transformator z prostownikiem jest skręcony z pneumatycznym mechanizmem dociskającym ( to kolejne kilogramy wagi ) do zgrzewanych blach chłodzone elektrody.

-Z  czego wykonany jest rdzeń tego transformatora ? Jaki jest kształt rdzenia ?
-Jakie rozwiązania zwojów wtórnych ograniczają / ograniczą efekty częstotliwościowe ?  

8.Technologie plazmowe mają coraz więcej zastosowań:
 https://pe.org.pl/wp-content/uploads/2026/02/10_15199_48_2026_02_1.pdf
Technologie wyładowania  elektrycznego – plazmowego ( jarzeniowego ) wykorzystuje się m.in do nakładania cienkich warstw na powierzchnie półprzewodników, szkła, metali... Technologia plazmowa użyta masowo jest tania.
Przykładowo azotowanie plazmowe powierzchni metali jest  jedną z najbardziej efektywnych metod zwiększania trwałości i wytrzymałości elementów metalowych.  Po procesie azotowania plazmowego następuje wzrost twardości powierzchni do 1200-1500 HV oraz znaczne  zwiększenie odporność na zużycie ścierne. Polepsza się wytrzymałość zmęczeniowa i powstaje ochrona antykorozyjna.
Energii do wyładowania może dostarczać prąd / napięcie stałe. Trzeba jednak dostarczyć podwyższone (czasem znacznie) napięcie do zapłonu wyładowania i momentalnie zdjąć prąd po wykryciu niszczącego łuku. Można użyć wzbudzającej energii w zakresie RF i mikrofalowym.

-Podaj jak najwięcej przykładów  procesów plazmowych i wymagania na ich „zasilacze”  

Kakistokracja nie kończy się na nominacjach. Kończy się na przemocy.

Kakistokracja nie kończy się na nominacjach. Kończy się na przemocy. 
https://bogaty.men/daily/2026-11-07_przemoc-polityczna-kakistokracja-trybunal/
"Podsumowanie

W nocy z 30 na 31 października 2026 roku prezydent Karol Nawrocki przerywa lot do Senegalu, wraca do Warszawy i wchodzi do budynku Trybunału Konstytucyjnego. W ciągu kilkunastu godzin obie strony sceny politycznej — rządząca koalicja i obóz prezydencki — używają wobec siebie dokładnie tego samego słowa: zamach stanu.

To nie jest wyjątek od normy. To logiczny skutek mechanizmu który opisaliśmy kilka dni temu: kakistokracja — system w którym stanowiska obsadza się lojalnością, nie kompetencją — produkuje instytucje bez legitymacji. A instytucja bez legitymacji nie jest wspólnym dobrem. Jest trofeum.

W tym tekście:

— kakistokracja produkuje łup, łup produkuje wojnę o niego

— dlaczego przemoc polityczna nie zaczyna się od kamieni

— Lord Acton: władza korumpuje, władza absolutna korumpuje absolutnie

— Machiavelli, Schmitt, i "czasem trzeba"

— mafia bez pistoletów: ten sam mechanizm, inne narzędzia

— Trybunał Konstytucyjny jako żywy dowód mechanizmu, bez wyroku kto ma rację

— prawdziwy próg to nie ideologia, to przyzwolenie

— lata ołowiu: konkretne liczby z Włoch i RFN

— "nie pochwalam, ale..." — jak rodzi się moda na terroryzm

— referenda i kadencyjność: co da się z tym zrobić już dziś

Pełna Analiza
"Zamach stanu." Tak nazwało to, co się stało, oficjalne konto Trybunału Konstytucyjnego na X. "Zamach stanu" — powtórzył dzień później Jarosław Kaczyński. "Zamach stanu" — ucięł krótko Piotr Gliński. Trzy różne głosy, dokładnie ten sam zwrot, wszystkie wymierzone w tę samą noc.

Noc z 30 na 31 października 2026 roku. Prezydent Karol Nawrocki przerywa lot do Senegalu, wraca do Warszawy, wchodzi do budynku Trybunału Konstytucyjnego. Dochodzi do przepychanek. Kilka godzin wcześniej sędzia Anna Korwin-Piotrowska, najstarsza stażem wśród sędziów wybranych przez obecny Sejm, wydała zarządzenie o miesięcznej przerwie w czynnościach prezesa TK Bogdana Święczkowskiego i wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego, i przejęła kierowanie pracami Trybunału.

Jeszcze tego samego wieczoru oficjalne konto TK na X, kontrolowane przez stronę Święczkowskiego, ogłasza: "Nastąpiło bezprawne przejęcie strony internetowej (...) Wszystkie osoby uczestniczące (...) popełniają przestępstwo zamachu stanu." Nad ranem prezydent, przez usta ministra Pawła Szefernakera, mówi o "naruszeniu porządku konstytucyjnego i siłowym przejęciu konstytucyjnego organu państwa". Jarosław Kaczyński idzie dalej: "Od dzisiaj Polska staje się państwem policyjnym, a od tego już prosta droga do autorytaryzmu, a potem do totalitaryzmu". Premier Donald Tusk w orędziu tego samego dnia odpowiada: "W państwie prawa o racji nie decydują mięśnie i chamstwo (...) Trybunał Konstytucyjny zacznie działać tak jak powinien".

Nie oceniamy tu kto ma rację prawnie — spór o legalność całej operacji jest gęsty, wielowarstwowy, i można go rozstrzygać wyłącznie w kategoriach prawa konstytucyjnego, nie publicystyki. Ale warto zauważyć coś innego: obie strony, w ciągu kilkunastu godzin, sięgnęły po dokładnie ten sam słownik. Zamach stanu. Bezprawie. Siłowe przejęcie. Każda strona używa go wobec drugiej, nigdy wobec siebie.

To nie jest wyjątek. To jest logiczny skutek mechanizmu, który opisywaliśmy ostatnio.
Kakistokracja produkuje łup. Łup produkuje wojnę o niego.

Ostatnio pisaliśmy o mechanizmie który obsadza kluczowe stanowiska lojalnością, nie kompetencją — cwani budują system, słupy podpisują i biorą na siebie ryzyko, a zmiana ekipy rzadko oznacza zmianę systemu. Ten tekst idzie o krok dalej, bo kakistokracja ma naturalną konsekwencję.
Gdy przez dekady instytucje są traktowane jako łup — stanowiska, kontrakty, nominacje rozdawane według klucza, nie kompetencji — tracą coś znacznie ważniejszego niż efektywność. Tracą legitymację. A instytucja bez legitymacji nie jest już wspólnym dobrem, które obie strony chcą chronić niezależnie od tego kto akurat rządzi. Staje się trofeum, o które trzeba walczyć, zanim przejmie je przeciwnik.

To nie przypadek, że pierwsze poważne kryzysy tego typu w Polsce dotknęły akurat Narodowego Banku Polskiego i Trybunału Konstytucyjnego. Pisaliśmy już o mechanizmie uduszenia niezależności banku centralnego i o wyroku Trybunału Stanu K 8/24 jako podwójnym ataku na te same dwie instytucje. To nie są dwa osobne kryzysy. To ten sam wzorzec, uderzający po kolei w każdą instytucję, której niezależność od bieżącej większości parlamentarnej jest akurat niewygodna.
Przemoc polityczna nie zaczyna się od kamieni

Dr Wojciech Szewko, w rozmowie z Marcinem Giełzakiem, przypomina rzecz którą łatwo przeoczyć: przemoc w polityce nie jest nowością. Towarzyszy jej od zawsze — zmieniają się tylko formy, organizacja i legitymizacja. I nie musi być fizyczna. Obejmuje każde świadome użycie siły — fizycznej, instytucjonalnej, psychologicznej lub symbolicznej — w celu zdobycia, utrzymania lub zmiany władzy, gdy normalne reguły gry zostają zawieszone albo podporządkowane sile.

Można kogoś zniszczyć kontrolą skarbową. Zablokować konkursem. Wyłączyć z gry decyzją regulatora. Zalać postępowaniami prokuratorskimi. Zmienić reguły gry w trakcie gry. Wszystko formalnie "w granicach prawa" — bo prawo piszą ci, którzy akurat mają większość albo kontrolę nad instytucjami. To jest przemoc polityczna w białych rękawiczkach. Bywa skuteczniejsza niż uliczna, bo trudniej ją nazwać po imieniu, i łatwiej legitymizować.
Władza korumpuje, władza absolutna korumpuje absolutnie

Lord Acton napisał to w liście do biskupa Creightona w 1887 roku, i formuła przetrwała sto trzydzieści lat właśnie dlatego, że jest banalnie prosta i brutalnie trafna: "Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely." Władza korumpuje, a władza absolutna korumpuje absolutnie.

Mówiąc wprost, bez poetyki: im większy wpływ, kontrolę i uprawnienia posiada człowiek, tym łatwiej zatraca moralność, empatię oraz poczucie odpowiedzialności na rzecz własnych korzyści. To nie jest metafora. To opis mechanizmu psychologicznego — władza eliminuje naturalne hamulce: strach przed konsekwencją, potrzebę tłumaczenia się przed kimkolwiek, presję otoczenia. Kiedy nikt nie może cię realnie skorygować, przestajesz się pytać czy powinieneś. Zaczynasz pytać tylko czy możesz.

Acton nie był odosobniony w tej obserwacji. Sto lat wcześniej William Pitt starszy pisał, że "nieograniczona władza ma tendencję do korumpowania umysłów tych, którzy ją posiadają". Alphonse de Lamartine w 1848 roku ujął to jeszcze mocniej: "władza absolutna korumpuje najlepsze natury". To jest dokładnie ten sam mechanizm, który opisywał Hayek w kontekście kakistokracji — tylko przesunięty o jeden poziom głębiej. Najpierw system przyciąga ludzi gotowych walczyć bez skrupułów o stanowiska. Potem te same stanowiska, raz zdobyte i raz pozbawione realnej kontroli, systematycznie demontują hamulce moralne nawet tych, którzy zaczynali z dobrymi intencjami.

W warunkach kakistokracji ten mechanizm działa ze zdwojoną siłą, bo nie ma już nawet pierwszej linii obrony — konkurencji kompetentnych ludzi, którzy mogliby skorygować błąd zanim eskaluje. Zostaje tylko walka o koryto.

Jest tu jeszcze jeden wymiar tego mechanizmu, bardzo przyziemny i rzadko wypowiadany wprost: politykierstwo jako zawód, nie powołanie. Większość zawodowych polityków nigdy w życiu nie pracowała na zwykłym rynku pracy, u prywatnego pracodawcy, na zwykłej pensji. Całe ich doświadczenie zawodowe, cała sieć kontaktów, cała zdolność zarobkowania istnieje wyłącznie wewnątrz systemu władzy — partii, gabinetów, spółek Skarbu Państwa, fundacji. Dla takiego człowieka utrata stanowiska nie oznacza zmiany pracy. Oznacza koniec jedynego strumienia dochodu, jaki kiedykolwiek miał, i brak realnej alternatywy na zewnątrz.

To tłumaczy, dlaczego trzymają się władzy rękami i nogami, dosłownie do ostatniej chwili. Nie dlatego że wierzą w misję. Dlatego że odejście to dla nich katastrofa egzystencjalna, nie zwykła porażka wyborcza. A kiedy ktoś broni nie stanowiska, tylko jedynego źródła przetrwania, sięga po środki, których nie użyłby broniąc czegoś mniej egzystencjalnego. Przemoc polityczna — ta instytucjonalna, w białych rękawiczkach — staje się wtedy bronią ostatniego rzutu: trzeba zrobić wszystko, żeby potencjalny kandydat przeciwny nie odebrał dostępu do koryta ani im, ani przyjaciołom Królika, którzy na tym samym korycie żyją.
Machiavelli, Schmitt, i "czasem trzeba"

Logika "czasem trzeba złamać reguły, bo tego wymaga dobro kraju" ma dwóch intelektualnych ojców, oddalonych od siebie o pięć wieków, ale mówiących dokładnie to samo.

Pierwszy to Niccolò Machiavelli. "Książę" (1532) formułuje tezę którą potem spłaszczono do sloganu "cel uświęca środki" — ale rdzeń jest prostszy i bardziej niewygodny: władca, który chce utrzymać państwo, musi czasem działać wbrew temu co uznajemy za dobre, i powinien być gotów być okrutnym, jeśli okrucieństwo stabilizuje państwo szybciej i mniej kosztownie niż łagodność rozciągnięta w czasie. To jest fundament realpolitik na pięć stuleci przed tym słowem — i fundament każdej argumentacji typu "musieliśmy, bo inaczej byłoby gorzej".

Drugi to Carl Schmitt, niemiecki prawnik i filozof polityki (1888–1985), który w XX wieku dał temu instrumentowi precyzyjną nazwę: decyzjonizm. Jego teza w jednym zdaniu: suweren jest tym, kto decyduje o stanie wyjątkowym — czyli o tym, kiedy normalne procedury i prawo przestają obowiązywać, bo sytuacja tego wymaga. Polityka, według Schmitta, sprowadza się ostatecznie do rozróżnienia przyjaciel–wróg, nie do proceduralnej neutralności.

W Polsce ten wątek ma nawet swój mały, udokumentowany epizod: w listopadzie 2025 roku rzecznik rządu Adam Szłapka opublikował zdjęcie premiera Donalda Tuska czytającego archiwalny numer magazynu Kronos poświęcony właśnie Schmittowi. Ciekawostka, nic więcej — zwłaszcza że sam Tusk w 2020 roku krytykował tę samą logikę u Orbána. Ale dobrze pokazuje, jak głęboko decyzjonizm siedzi w kulturze politycznej, niezależnie od tego kto akurat go stosuje.

To jest dokładnie ten sam wzorzec, który widzieliśmy w nocy z 30 na 31 października. Nieważne która strona akurat twierdzi, że "czasem trzeba, bo tego wymaga ojczyzna, konstytucja albo państwo prawa". Reguły obowiązują przeciwnika, nie nas — bo akurat my decydujemy, co jest "stanem wyjątkowym".
Mafia bez pistoletów

Mechanizm który tu opisujemy ma bardzo konkretny, dobrze znany pierwowzór: przemoc mafijną. Logika jest identyczna — zniszczyć konkurenta, przejąć terytorium, zmusić do posłuszeństwa, i zrobić to tak, żeby nikt formalnie nie mógł powiedzieć, że to był napad. Różnica jest tylko jedna, i to różnica w narzędziach, nie w celu: mafia używa pistoletu, pałki i teczki z dokumentami o "ochronie". Przemoc polityczna w wydaniu instytucjonalnym używa prokuratury, służb, regulatorów, i armii "zaufanych ekspertów" oraz "niezależnych komentatorów", którzy akurat w odpowiednim momencie zaczynają mówić to samo.

Cel końcowy jest też identyczny z mafijnym: nie tylko pokonać konkurenta w jednej rundzie, ale skompromitować go na tyle trwale, żeby nikt nie chciał, albo nie mógł, z nim współpracować. W polityce wygląda to tak: najpierw pokazuje się w propagandzie, że druga strona jest skorumpowana, nielegalna, niebezpieczna — a potem z tego wyciąga się wniosek, że tylko my mamy moralne prawo rządzić, bo jesteśmy jedyną stroną, która nie jest skażona. To jest dokładnie ten sam ruch co w mafijnej logice "oczyszczania terytorium": nie wystarczy wygrać, trzeba jeszcze udowodnić że konkurent nie miał prawa nawet startować.

Różnica która naprawdę się liczy jest głębsza niż same narzędzia. Mafia przynajmniej nie udaje, że działa dla dobra wspólnego — wie, że kradnie, i nie potrzebuje do tego uzasadnienia moralnego. Przemoc polityczna w białych rękawiczkach potrzebuje dokładnie odwrotnie: musi przekonać samą siebie i wyborców, że to co robi, jest obroną państwa, konstytucji albo demokracji. To właśnie ta warstwa uzasadnienia — schmittowskie "czasem trzeba" z poprzedniego akapitu — odróżnia skorumpowaną instytucję od zwyczajnej mafii. I właśnie przez tę warstwę trudniej to rozpoznać, nie łatwiej.
Trybunał jako żywy dowód

Spór o Trybunał Konstytucyjny pokazuje ten mechanizm w realnym czasie, nie jako historyczną analogię. Byli prezesi TK — Marek Safjan, Jerzy Stępień, Bohdan Zdziennicki, Andrzej Zoll — w wydanym oświadczeniu stwierdzili, że legalnie powołani sędziowie podjęli konieczne działania służące przywróceniu funkcji Trybunału. Minister Radosław Sikorski napisał, że "najstarszy rangą sędzia z nowej większości przejął kontrolę i zwrócił się do policji o ochronę". Prokurator generalny Waldemar Żurek złożył tego samego dnia pięć wniosków o uchylenie immunitetów sędziowskich, wraz z pięćdziesięcioma tomami akt.

Z drugiej strony, Zbigniew Bogucki, szef Kancelarii Prezydenta, nazwał całą operację "bolszewicką próbą interpretacji przepisów" i "intencjonalnym, brutalnym łamaniem prawa". Jacek Sasin ujął to krótko: "To już dawno nie jest spór prawny. To zamach stanu".

Jan Grabiec, odpowiadając tego samego dnia stronie prezydenckiej, nie zaprzeczył że doszło do "histerycznych krzyków" — przypomniał za to "prawdziwe zamachy stanu" z 2015 roku, kiedy blokowano ślubowania nowo wybranych sędziów. To jest szczegół wart zapamiętania: słownik "zamachu stanu" w polskiej polityce nie narodził się w październiku 2026. Obie strony sięgały po niego już dekadę wcześniej, wobec siebie nawzajem, przy zupełnie innej konfiguracji władzy. Eskalacja nie jest nowym zjawiskiem. Jest kontynuacją, która właśnie weszła w kolejną, głośniejszą rundę.

Obie strony mają swoich prawników, swoje interpretacje przepisów, i swoich byłych prezesów Trybunału po swojej stronie. To nie jest spór, który da się rozsądzić w tekście publicystycznym — i nie taki jest cel tego akapitu. Cel jest inny: pokazać, że obie strony, niezależnie od tego kto ma rację formalnie, używają dokładnie tego samego instrumentarium. Policji. Prokuratury. Zarządzeń administracyjnych. Komunikatów publikowanych w ciągu minut po wydarzeniach. I obie odmawiają uznania legalności działań drugiej strony w całości.

To jest przemoc polityczna w opakowaniu instytucjonalnym, o jakiej mówił Szewko — i nie wymaga żadnej teorii spiskowej ani jednej centrali wydającej rozkazy. Wymaga tylko tego, żeby obie strony przez dekady traktowały instytucje jako łup, a nie jako wspólne ograniczenie dla władzy.
Prawdziwy próg to nie ideologia. To przyzwolenie.

Profesor Robert Pape, badacz ekstremizmu politycznego, postawił niedawno mocną tezę: czekają nas "lata ołowiu" — renesans przemocy politycznej w Ameryce i Europie. Szewko komentuje tę tezę z chirurgiczną precyzją: nie dlatego, że przybyło ekstremistów — tych mieliśmy zawsze, w każdej epoce, w każdym kraju, w podobnej, niewielkiej proporcji. Dlatego, że miliony zwykłych ludzi zaczną tę przemoc akceptować i usprawiedliwiać.

To jest różnica absolutnie kluczowa, i łatwo ją przegapić. Próg nie leży w tym, czy istnieje grupa gotowa do przemocy — ona istnieje zawsze, marginalna liczebnie, w każdym społeczeństwie. Próg leży w tym, czy wystarczająco duża część społeczeństwa, albo, co gorsza, część elit politycznych, zaczyna tę przemoc rozumieć, tłumaczyć, a czasem nawet chwalić.

Porządek publiczny trzyma się nie liczbą policjantów na ulicach, tylko czymś, co można nazwać policjantem w głowie — internalizowaną zgodą na reguły gry. Gdy naprawdę duża grupa ludzi decyduje, że wychodzi na ulicę, żadna policja nie ma fizycznie dość funkcjonariuszy, ani dość amunicji, żeby to powstrzymać. Doświadczenia kolejnych rewolucji i przewrotów to potwierdzają, łącznie z Arabską Wiosną, gdzie nawet rozbudowane, brutalne służby bezpieczeństwa tamtejszych reżimów nie poradziły sobie z tempem organizacji przez media społecznościowe. Technologia tylko przyspiesza to, co już było: im szybciej idee się rozprzestrzeniają, tym sprawniejsze stają się ruchy, które dziś nazwalibyśmy rewolucyjnymi.

Obok tego działa jeszcze jeden czynnik, łatwy do przeoczenia: ekosystem medialny ma w tym wszystkim własny, niekoniecznie bezinteresowny udział. Szewko zwraca uwagę, że niektóre media mają zwyczaj eksponowania przemocy — bo przemoc generuje oglądalność — a inne mają zwyczaj odwracania kamery gdzie indziej, zależnie od tego której stronie akurat służy ta ekspozycja. To nie jest nowa obserwacja — pisaliśmy już o "przyjaciołach Królika", ekosystemie komentatorów i "niezależnych ekspertów" który żyje z emocji, bo emocja jest walutą, w którą opłaca się inwestować. Im więcej przemocy — fizycznej czy instytucjonalnej — tym więcej paliwa dla tego ekosystemu, i tym mniej jego uczestnikom zależy na tym, żeby temperatura sporu realnie spadła.

To ma bardzo konkretne przełożenie na próg przyzwolenia, o którym mówi Pape. Gdy ktoś z tego ekosystemu — płatny komentator, "niezależny ekspert", konto z dużym zasięgiem — nazwie przejęcie budynku TK "koniecznym aktem obrony" albo "symbolicznym odzyskaniem instytucji", to nie jest już tylko opinia wśród tysięcy innych. To jest dokładnie ten moment przyzwolenia, o którym mówił Szewko, tylko przesunięty z trybuny sejmowej do algorytmu mediów społecznościowych — gdzie dociera szybciej, do większej liczby ludzi, z mniejszą odpowiedzialnością za konsekwencje niż przy mikrofonie w Sejmie. Ekosystem nie musi nawoływać do przemocy wprost. Wystarczy, że ją tłumaczy, odrobinę, każdego dnia, aż tłumaczenie stanie się tłem, na którym wszystko inne wydaje się normalne.
Lata ołowiu: liczby które otwierają oczy

Zanim ktokolwiek pomyśli, że to abstrakcja — kilka liczb z dwóch krajów, które faktycznie przez to przeszły. Włochy, okres anni di piombo (ok. 1969–1988): 400 do 428 ofiar śmiertelnych, około 2000 rannych, w szczytowym 1979 roku ponad 2500 epizodów przemocy politycznej — średnio siedem dziennie. Zamach na Piazza Fontana w Mediolanie (1969, 17 zabitych), porwanie i zabójstwo Aldo Moro przez Czerwone Brygady (1978), dworzec w Bolonii (1980, 85 zabitych). RFN, Frakcja Czerwonej Armii (1970–1998): 34 ofiary śmiertelne, ponad 200 rannych, szczyt w "niemieckiej jesieni" 1977 — porwanie i zabójstwo Hannsa Martina Schleyera, porwanie samolotu Landshut.

Nie piszemy o tym dlatego, że jutro ktoś w Polsce zacznie strzelać — to byłoby nieuczciwe wobec skali tamtych wydarzeń i obecnej sytuacji, zupełnie innej. Piszemy, bo tempo erozji przyzwolenia jest mierzalne już teraz, a historycznie, od pierwszego aktu przemocy do szczytu fali, mijało właśnie pięć do siedmiu lat. Nie jeden dzień. Nie jeden wybuch emocji na jednej demonstracji. Powolna, konsekwentna erozja — ta sama, o której mówimy w tym tekście, tylko doprowadzona do finału, którego nikt z nas nie chce oglądać.
"Nie pochwalam, ale..." — jak rodzi się moda na terroryzm

Szewko wskazuje punkt, w którym marginalna przemoc przechodzi w coś znacznie poważniejszego — i to nie jest moment pierwszego zamachu. Kiedy bada się historię organizacji takich jak Frakcja Czerwonej Armii czy włoskie Czerwone Brygady, prawie zawsze w pewnym momencie trafia się na polityka albo publicystę, który mówi: "nie pochwalam metod, ale w słusznej sprawie". To jest moment, w którym przemoc dostaje polityczne przyzwolenie — i jest znacznie bardziej niebezpieczny niż sam akt przemocy.

Mechanizm który to napędza jest prosty i brutalny: gdy dochodzi do aktu przemocy politycznej, część opinii publicznej go potępia — ale część klasy politycznej, zamiast potępić akt, zaczyna potępiać ofiarę, albo wręcz cieszyć się z wyniku. I to tworzy wzorzec dla kolejnych: ktoś, kto dotąd tylko fantazjował o przemocy, widzi, że część społeczeństwa zrobi z niego bohatera, nawet jeśli druga część go potępi. Tak rodzi się moda na terroryzm, i tak rosła ona historycznie w każdym społeczeństwie, które przez to przeszło.

Konkretna, praktyczna rada Szewko warta zapamiętania, bo działa niezależnie od tego która strona sceny politycznej akurat ją stosuje: obserwuj polityków i publicystów, którzy mówią "nie pochwalam przemocy, ale...". Deklaracja na początku nie ma żadnego znaczenia. Liczy się wyłącznie to, co pada po "ale" — bo to tam, nie w deklaracji, mieszka faktyczne przyzwolenie.

Kakistokracja nie produkuje przemocy sama z siebie, w jeden dzień i bez ostrzeżenia. Produkuje warunki, w których przemoc — instytucjonalna już dziś, fizyczna potencjalnie w przyszłości — staje się racjonalną strategią, nie wyjątkiem od normy. Czy do tego dojdzie, nie jest z góry zapisane. Zależy od tego, czy ktokolwiek po drodze zdecyduje się przestawić zwrotnicę, zamiast liczyć na to, że pojedzie się nią dalej niż przeciwnik.
Referenda i kadencyjność — co da się z tym zrobić już dziś

Warto zadać sobie pytanie, które zadawaliśmy już kilka dni temu, tylko z drugiej strony: gdyby sędziowie Trybunału Konstytucyjnego byli wybierani i odwoływani bezpośrednio przez suwerena, w jawnym, permanentnym procesie — czy ktokolwiek musiałby dziś spierać się, czy przejęcie budynku w środku nocy było "zamachem stanu", czy "przywracaniem praworządności"? Być może nie, bo legitymacja nie zależałaby od tego, która strona akurat kontroluje nominacje. A może i tak, bo strona przegrana zawsze znajdzie słownik na to, co jej nie wygodne — tego nikt nie wie z góry. To nie jest gotowa recepta na obecny kryzys, który trzeba rozwiązać w ramach prawa, które dziś obowiązuje. Ale samo pytanie jest warte zadania, skoro instytucja bez realnej, bezpośredniej rozliczalności prędzej czy później staje się polem bitwy, niezależnie od tego kto ją akurat obsadza.

Jest jeszcze jedno narzędzie, mniejsze od pełnej demokracji bezpośredniej, ale możliwe do wprowadzenia już dziś, bez czekania na wielką reformę ustrojową: twarda kadencyjność, konsekwentnie stosowana na każdym szczeblu władzy — krajowym i samorządowym. Nie eliminuje to kakistokracji — żaden mechanizm nie zrobi tego do końca, bo zawsze znajdzie się sposób żeby regułę obejść. Ale skraca czas, w którym dany układ zdąży zakorzenić się w konkretnej instytucji, zbudować sieć lojalności i uczynić siebie nie do ruszenia. Ogranicza, nie eliminuje — to rozróżnienie jest ważne, bo każdy kto obiecuje całkowite rozwiązanie, kłamie.

I zanim ktokolwiek powie, że demokracja bezpośrednia czy twarda kadencyjność otworzą drzwi do nowych nadużyć — tak, otworzą. Będą machlojki przy referendach, kampanie finansowane przez te same grupy interesu, nowi cwaniacy uczący się nowych reguł gry szybciej niż reszta społeczeństwa. Żaden mechanizm instytucjonalny nie eliminuje ludzkiej chęci do oszukiwania systemu — eliminuje tylko jeden konkretny, dziś działający kanał tego oszustwa, i zmusza do szukania nowego, trudniejszego. To nie jest mało. To jest dokładnie tyle, ile realnie da się osiągnąć bez złudzeń.

Jest jednak różnica, która naprawdę się liczy: kto ponosi koszt złego wyboru. Dziś, kiedy nominacje zapadają w zaciszu gabinetów partyjnych, a coś się sypie, koszt płaci obywatel który na nic nie miał wpływu. W demokracji bezpośredniej, jeśli suweren wybierze źle, to suweren płaci cenę — i ma prawo tę decyzję odwołać, zanim cena stanie się nie do udźwignięcia. To nie jest gwarancja mądrości. To gwarancja, że głupi wybór ma konsekwencje dla tego, kto go podjął, nie tylko dla tych, którzy nie mieli nic do powiedzenia. A to jest dokładnie ten rodzaj bólu, który uczy szybciej niż każda kampania edukacyjna.

Bo w życiu na każdego człowieka działają naprawdę tylko dwie siły: po pysku i po kieszeni.
Na radar

    Czy w debacie o Trybunale Konstytucyjnym ktokolwiek, po którejkolwiek stronie, zacznie używać formuły "nie pochwalam, ale..."
    Czy spór o legalność działań wokół TK trafi do realnego rozstrzygnięcia, czy zostanie w stanie permanentnej, wzajemnej delegitymizacji
    Kolejne epizody eskalacji językowej w 2027 roku — czy słownik "zamachu stanu" stanie się rutynowym narzędziem obu stron, nie wyjątkowym
    Czy ktokolwiek po obu stronach sceny politycznej zaproponuje realny mechanizm odbudowy legitymacji instytucji, czy obie strony wolą wygrać Trybunał niż go uratować
    Czy słyszałeś w ostatnim tygodniu kogoś z polskiej polityki mówiącego "nie pochwalam, ale..."? Zapamiętaj kto i kiedy — to jest dokładnie ten moment, o którym mówi Szewko." 

Bantustan EU

 Bantustan EU
 Po upadku systemu liberalnego trwa obecnie chaos. Trudno powiedzieć co się z niego wyłoni. Globaliści potrzebują wojny jak powietrza dla zamaskowania skali korupcji i grabieży.
 Premier Słowenii Janez Jansa tak napisał 1.11.2016  na X:

"Kiedy podejmowaliśmy decyzję o przystąpieniu do Unii Europejskiej, nikt nie wyobrażał sobie, że w którymkolwiek z państw członkowskich lub w całej Unii Europejskiej uda się to bez konsekwencji:

Unieważnienie wyborów prezydenckich (Rumunia);

Znieść program informacyjny w ogólnokrajowej RTV (Węgry);

Wysłanie policji do Trybunału Konstytucyjnego (Polska);

Trzy tygodnie przed wyborami wysłanie lidera partii wyborczej do więzienia (Słowenia);

Obsadzić krajową RTV policją i wymienić kierownictwo (Polska);

Zakończenie kadencji kierownictwa krajowego RTV i przeprowadzenie czystki wśród pracowników (Słowenia);

Wsadzenie członków poprzedniego rządu do więzienia bez możliwości obrony (Węgry);

Przyznanie obywatelstwa blisko milionowi nielegalnych migrantów w drodze przyspieszonej procedury (Hiszpania);

Zamknięcie nowej elektrowni jądrowej i budowa gazociągu do Rosji (Niemcy);

Nakładanie podatków na źródła energii węglowej przy jednoczesnym zamykaniu elektrowni jądrowych i przenoszeniu przemysłu do krajów o niskich standardach ochrony środowiska, pod pretekstem, że w ten sposób ratujemy planetę.
Unia Europejska, musi ratować się przed samą sobą."

Trzeba dodać skazanie przodującej w sondażach Lepenowej przed przyszłorocznymi wyborami. Skryminalizowane "sądy" używane są w EU do mafijnych celów politycznych. 

W Polsce jeszcze jest (?) wolność wypowiedzi, ale nie ma gwarancji wolności, po wypowiedzi.

Szerzej o korupcji

 Szerzej o korupcji

  Generalnie w świecie sąd może skazać oskarżonego-skazanego na:
-grzywnę 
-prace społeczne czyli na "łopatę"
-pozbawienie wolności
-pozbawienie wolności w zawieszeniu na okres próby.
-karę śmierci
W większości krajów więzienie jest środkiem ostatecznym - Ultima Ratio i sąd musi porządnie wytłumaczyć dlaczego łagodniejsze środki nie zadziałają. Osobę nie karaną można skazać na więzienie dopiero za zbrodnie, narkotyki czy duże oszustwo.  
Więźniowie demoralizują nowo skazanego który po wyjściu nie ma szans na znalezienie normalnej pracy i ułożenie sobie życia.
W istocie chodzi o izolowanie społeczeństwa od niepoprawnego bandyty czy oszusta. Nie ma czegoś takiego jak resocjalizacja a jest demoralizacja.
Współczynnik prizonizacji jest w świecie skorelowany z poziomem korupcji ! Duże rozwarstwienie dochodowe, korupcja i więzienia chodzą w parze. 
 
W Zachodniej Europie współczynnik prizonizacji jest ogólnie niski: Holandia – 56 więźniów ( na 100 tysięcy osób), Niemcy – 76, Włochy – 99, Francja – 104. W Polsce wynosi aż 190 ale współczynnik ten jest także wysoki w innych państwach post-komunistycznych.

USA mają najwięcej więźniów w świecie ! Politycy populistyczni opanowali się dopiero gdy liczba więźniów mogła dojść do 2.4 mln. Masowe pozbawienie wolności w kraju kabaretowej wolności. Kabaretem  było rozprawianie przez propagandę hegemona o więziennictwie w Chinach które mając 1.42 mld ludzi mają ogółem mniej więźniów niż USA !
USA to najbogatszy kraj III Świata.

Koszt utrzymania więźnia w Kalifornii wynosi od 127 800 do 132 800 dolarów rocznie czyli jest znacznie większy od średniego wynagrodzenia.
Kalifornia wydaje na jednego osadzonego najwięcej spośród wszystkich stanów w USA. Przy populacji więziennej liczącej ponad 90 tysięcy osób, całkowity roczny budżet stanowego systemu penitencjarnego przekracza 12 miliardów dolarów.

Tak wysoka kwota wynika z kosztów operacyjnych, pracowniczych i medycznych. Oficjalne dane California Legislative Analyst's Office (LAO) dzielą te wydatki na konkretne dziedziny:
• Ochrona i bezpieczeństwo (ok. 52 200 $): Pensje strażników więziennych, systemy zabezpieczeń, stały nadzór. Wynagrodzenia i podwyżki dla personelu są jednym z głównych czynników windujących koszty.
• Opieka medyczna i psychologiczna (ok. 41 800 $): Prawnie nakazana opieka lekarska, opieka psychiatryczna, stomatologiczna oraz leki. Ze względu na starzejącą się populację więźniów i nakazy sądów federalnych dotyczące standardów medycznych, koszty te drastycznie wzrosły w ostatnich latach.
• Wyżywienie i wsparcie (ok. 5 700 $): Z czego sam koszt jedzenia dla jednego więźnia na cały rok to zaledwie około 3 200 dolarów (reszta to odzież i podstawowe środki czystości).
• Administracja i utrzymanie obiektów (ok. 22 500 $): Rachunki za media, naprawy budynków, transport więźniów oraz zarządzanie dokumentacją.
• Programy rehabilitacyjne i edukacja (ok. 4 700 $): Kursy zawodowe, edukacja szkolna, terapia uzależnień wewnątrz więzienia.

Koszty te są w całości pokrywane przez podatników ze stanu Kalifornia. Pieniądze na utrzymanie więzień nie pochodzą z budżetu federalnego, lecz z Funduszu Generalnego Stanu Kalifornia (California State General Fund). Fundusz ten jest zasilany przede wszystkim z lokalnych podatków płaconych przez mieszkańców i firmy zarejestrowane w Kalifornii:
1. Stanowego podatku dochodowego od osób fizycznych (Personal Income Tax) – główne źródło dochodu stanu.
2. Stanowego podatku od sprzedaży (Sales Tax).
3. Podatku dochodowego od osób prawnych (Corporation Tax).

Więźniowie w znikomym stopniu przyczyniają się do obniżenia tych kosztów. Choć część z nich pracuje wewnątrz zakładów (np. w pralniach, kuchniach czy przy produkcji mebli dla instytucji stanowych), ich stawki godzinowe są symboliczne (często wynoszą od kilkunastu do kilkudziesięciu centów za godzinę), a wypracowany przez nich zysk pokrywa ułamek procenta całkowitych wydatków systemu. W efekcie to obywatele Kalifornii ponoszą pełny ciężar finansowy funkcjonowania więziennictwa.

 Z uwagi na wysokie koszty utrzymania systemu penitencjarnego prowadzono akcje prywatyzacji więziennictwa. Niestety koszty jeszcze bardziej wzrosły ale pieniążki popłynęły do właściwych kieszeni korumpatorów.
  
Według  Centralnego Zarządu Służby Więziennej średni koszt utrzymania jednego więźnia w Polsce wynosi aż 83 159 zł rocznie. Sam koszt jedzenia jest stosunkowo niski i wynosi jedynie 154 zł miesięcznie czyli 5 zł dziennie na trzy posiłki. Główny koszt to strażnicy i administracja.

NADCHODZI AFERA SAFE?

 NADCHODZI AFERA SAFE?
https://gf24.pl/50255/nadchodzi-afera-safe/
"Nasuwa się pytanie, czy wzmiankowani politycy nie otrzymują również „prowizji” od przepłaconych kontraktów, co niewątpliwie powinno zainteresować odpowiednie służby. Przykładowo, grecki minister obrony Akis Tsochatzopoulos zainkasował 75-100 mln dol., co sąd wycenił na 20 lat odsiadki.
Coraz więcej wskazuje na to, że program SAFE może zakończyć się wielką aferą – na co zresztą co trzeźwiejsi komentatorzy wskazywali od samego początku. Zacznijmy od kwestii formalnych – podpisanie umowy z UE odbyło się z naruszeniem Konstytucji, która stanowi w art. 89, iż zawarcie umowy międzynarodowej, jeśli ta niesie ze sobą znaczne obciążenie finansowe państwa, wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie. Jak wiadomo stosowną ustawę zawetował prezydent Nawrocki, zatem przedstawiciele polskiego rządu – Andrzej Domański i Władysław Kosiniak-Kamysz, których podpisy widnieją pod umową z UE – na dobrą sprawę powinni zostać pociągnięci do odpowiedzialności.

To jednak dopiero początek, gdyż prawdziwy aferalny potencjał ma sposób wydawania środków z unijnego programu. Jak doniósł w październiku serwis Wyborcza.biz, przedstawiciele rządu odpowiedzialni za zakupy sprzętu szastają pieniędzmi na prawo i lewo, nie dość, że słono przepłacając, to jeszcze koncentrując się głównie na zagranicznych producentach. Warto przytoczyć tutaj wypowiedzi informatora z branży zbrojeniowej: „Za wszystko przepłacamy minimum dwukrotnie, bo jest SAFE i pieniędzy się nie liczy. Jeśli ktoś oferuje coś taniej, to się go z przetargu eliminuje. Albo nie podpisuje się z nim umowy. Dlaczego? Nie wiem, ale się domyślam”; „Byłem ostatnio na targach zbrojeniowych. Politycy siedzą godzinami u największych zagranicznych producentów. U polskich po 20 minut”. To tyle, jeśli chodzi o solenne obietnice, że fundusze z SAFE zasilą przede wszystkim polski sektor zbrojeniowy. Z tekstu wynika, że politycy usiłują sobie w ten sposób zaskarbić wdzięczność zagranicznych koncernów, by w razie przegranych wyborów zapewnić sobie miękkie lądowanie, płynnie przechodząc do sektora prywatnego. A że za wszystko koniec końców zapłacimy my wszyscy, spłacając unijną pożyczkę przez kolejne 45 lat? Kto by się tym przejmował – po nas choćby potop. Nasuwa się też oczywiste pytanie, czy wzmiankowani politycy nie otrzymują również „prowizji” od przepłaconych kontraktów, co niewątpliwie powinno stać się przedmiotem zainteresowania odpowiednich służb po zmianie władzy.

To, że wynikiem presji na szybkie zawieranie umów wynikającej z narzuconego nam przez Brukselę harmonogramu będzie wzrost cen kupowanego sprzętu, było do przewidzenia – podobnie jak to, że większość pieniędzy powędruje do zachodnich koncernów, ponieważ po 30 maja możemy zawierać kontrakty jedynie w ramach partnerstwa międzynarodowego. Mieliśmy zresztą przed oczyma przykład Rumunii, której po przystąpieniu do SAFE Rheinmetall podniósł ceny o 30 proc. Tyle, że po pierwsze – rumuński rząd zamiast pokornie płacić, podniósł larum; po drugie – chodzi o 30 proc., a nie dwukrotne przepłacanie; po trzecie wreszcie – udział Rumunii w SAFE wynosi 16,6 mld euro, a nie 45 mld, jak w przypadku Polski. Skoro wspomnieliśmy o Rheinmetallu – Niemcy (i siedem innych państw) nie wzięły udziału w programie i trudno się dziwić, bo i po co, skoro duża część unijnych pieniędzy ma finalnie wylądować w ich koncernach zbrojeniowych? Dodajmy, iż niedawno Włochy obcięły swój udział w SAFE z początkowych 14 mld euro do 8,9 mld. Jak wyjaśnił szef włoskiego MSZ Antonio Tajani, zaoszczędzone w ten sposób ponad 5 mld euro postanowiono przeznaczyć na inwestycje w służbę zdrowia i politykę społeczną.
Jak wielką korupcyjną pokusę stanowią takie niekontrolowane zakupy, pokazuje historia Grecji, gdzie w ciągu dziesięciu lat wydano na zbrojenia 68 mld dol., a łapówki dla decydentów szły w setki milionów. Przykładowo, minister obrony Akis Tsochatzopoulos zainkasował 75-100 mln dol., co sąd wycenił na 20 lat odsiadki. Tam również zawyżano wartości kontraktów, a zakupowe szaleństwo walnie przyczyniło się do bankructwa kraju.

Nam zapewne bankructwo nie grozi, choć niczego nie można być pewnym. Jeżeli sprawdzą się prognozy Komisji Europejskiej, wg których przy obecnym tempie zadłużania osiągniemy w 2036 r. poziom 107 proc. PKB długu publicznego, to znajdziemy się w sytuacji niebezpiecznie przypominającej właśnie „grecką tragedię” – a przypominam, że SAFE będziemy spłacać do 2075 r. Są i inne zagrożenia związane z zakupami na gwałtu-rety, aby tylko „nie zmarnować” pożyczonych nam pieniędzy. Wg ustaleń „Rzeczpospolitej” w MON nie zabezpieczono środków na infrastrukturę niezbędną do eksploatacji i magazynowania zamówionego już sprzętu o wartości 100 mld zł. Może się więc okazać, że te 100 mld w postaci dostarczonych systemów uzbrojenia będzie sobie gnić pod chmurką, bo nie wystarczy magazynów i hangarów. No i wreszcie wysoce niepewne koszty obsługi długu. Oprocentowanie niemieckich długoterminowych obligacji skarbowych sięga już 3,8 proc., a że Niemcy są największą gospodarką strefy euro, to wycena ich papierów odbije się na wzroście rentowności obligacji unijnych z których finansowane jest SAFE, co z kolei będzie miało bezpośrednie przełożenie na wysokość płaconych przez nas odsetek. Nie ma co – to ci dopiero ubiliśmy interes!"

Magdalenka nie skończyła się w 1989. Kakistokracja po polsku: cwani u góry, słupy na dole — i jedno rozwiązanie, o którym nikt nie chce mówić.

Magdalenka nie skończyła się w 1989. Kakistokracja po polsku: cwani u góry, słupy na dole — i jedno rozwiązanie, o którym nikt nie chce mówić. 
https://bogaty.men/daily/2026-11-03_magdalenka-kakistokracja-spolki-skarbu/
"Podsumowanie

Trzydzieści siedem lat od Magdalenki, a w radach nadzorczych polskich spółek Skarbu Państwa wciąż zasiadają ludzie dobrani według tego samego klucza — tylko partyjny szyld się zmienia. Nowy rząd obiecał odpolitycznienie. Analizy z 2026 roku pokazują że politycy nadal siedzą w zarządach, zwłaszcza w spółkach zbrojeniowych i kolejowych.

To nie przypadek. To działanie mechanizmu który ma nazwę od 1644 roku: kakistokracja, rządy najgorszych. Nie najgłupszych — najgorszych według kryteriów lojalności, bezwzględności i gotowości do służalczości. *The Economist* ogłosił to słowo słowem roku 2024, bo nazywa coś co widać gołym okiem na całym świecie. W Polsce ma bardzo konkretny adres: spółki Skarbu Państwa.

W tym tekście:

— mechanizm: cwani budują system, słupy podpisują i odpowiadają

— wojna o spółki Skarbu Państwa — Magdalenka jako symbol, nie przeszłość

— kapitalizm kompradorski: dlaczego zmiana ekipy nie zmienia systemu

— druga armia: dlaczego przestrzeń antysystemu jest pełna ekspertów i aktorów trzecioplanowych dziwaków

— test ośmiu pytań — jak rozpoznać kakistokrację u siebie

— jedno rozwiązanie o którym żadna partia nie chce rozmawiać

Pełna Analiza
Słowo pojawiło się po raz pierwszy w 1644 roku, w kazaniu wygłoszonym w Oksfordzie podczas angielskiej wojny domowej — kaznodzieja przeciwstawiał "dobrze wyważoną monarchię" "szalonej kakistokracji". Odżyło w XIX wieku u Thomasa Love'a Peacocka jako świadome przeciwieństwo arystokracji: jeśli aristos znaczy "najlepszy", to kakistos znaczy "najgorszy". W 2024 roku The Economist ogłosił je słowem roku. Cztery wieki, a mechanizm który opisuje nie zestarzał się ani trochę.
Cwani i słupy: anatomia mechanizmu

Kakistokracja rzadko zaczyna się od ogłoszenia że od dziś rządzić będą najgorsi. Zaczyna się od drobnych przesunięć: obsadzenia kluczowych stanowisk ludźmi lojalnymi, osłabienia kontroli, przekonania społeczeństwa że "wszyscy tak robią". Ale żeby to działało, potrzeba dwóch różnych typów ludzi, nie jednego.

Pierwsza grupa to cwaniacy i stratedzy. Ludzie inteligentni, sprawni organizacyjnie, pozbawieni hamulców etycznych. Nie muszą być geniuszami — są mistrzami w rozpoznawaniu słabości instytucji i ludzkich ambicji. Budują sieci zależności. Mówią jednym językiem do wyborców, innym do biznesu. Rozumieją że nie trzeba osobiście kraść, jeśli można kontrolować przepływ kontraktów, nominacji i informacji. Rzadko stoją w pierwszej linii skandalu — tworzą mechanizm w którym inni podpisują, wykonują i biorą na siebie ryzyko.

Druga grupa to słupy — ludzie obsadzani na widocznych stanowiskach nie dlatego że są najlepsi, tylko dlatego że są zależni, posłuszni, łatwi do kontrolowania. Podpisują decyzje których nie rozumieją. Powtarzają komunikaty których nie weryfikują. Stają się ludzkimi tarczami gdy sprawa wybuchnie. Gdy pojawia się dochodzenie, strateg mówi "nie wiedziałem", "to decyzja podwładnego". Sługa zostaje z dokumentem podpisanym własnym nazwiskiem.

To jest najbardziej cyniczna strona całego mechanizmu: strateg otrzymuje władzę bez osobistego ryzyka, sługa otrzymuje stanowisko i poczucie znaczenia — i to on płaci rachunek gdy wszystko się wyda. Obaj mogą mówić że "działają dla kraju", choć realnie obsługują prywatny układ.
Magdalenka jako symbol, nie przeszłość

"Wojna polsko-polska od Magdalenki" to potoczne określenie, ale ujawnia coś realnego: przekonanie że najważniejsze decyzje zapadają poza jawną debatą, w układach osobistych, partyjnych i biznesowych. Przez długie lata obowiązywała, a w dużej mierze nadal obowiązuje, niepisana zasada: my nie ruszamy waszych, a wy nie ruszacie naszych. Elity postkomunistyczne i postsolidarnościowe dogadały się że nie będą się nawzajem niszczyć zbyt mocno, bo obie strony mają swoje strefy wpływów, stanowiska, spółki i układy.

Władza stała się nie tyle służbą publiczną, ile systemem rotacji i podziału łupów. Zasady są proste: obsadzić jak najwięcej kluczowych stanowisk w spółkach Skarbu Państwa, agencjach, funduszach, radach nadzorczych, zarządach. Tam jest grosz — kontrakty, premie, odprawy, doradztwo, dostęp do informacji. Przy okazji wycisnąć państwo na maksimum: rozdęte budżety, regulacje faworyzujące swoich, prywatyzacje i renacjonalizacje według klucza politycznego.

Pisaliśmy już jak dokładnie ten mechanizm wygląda w skali gminnej — "Wójt Mireczek" z Gminy Zajebiszcze, spółki komunalne, kontrakty dla szwagra. Ta sama logika, tylko mniejsza skala.
Prawo przewiduje że osoby powiązane zawodowo z biurami parlamentarnymi czy organami partii nie powinny trafiać do rad nadzorczych spółek Skarbu Państwa. Praktyka pokazuje że przepisy i deklaracje nie zawsze kończą się realnym odpolitycznieniem.
Zmiana ekipy, nie zmiana systemu

Po ostatniej zmianie władzy deklarowano odpolitycznienie spółek Skarbu Państwa. Umowa koalicyjna zawierała zapis o wprowadzeniu czytelnych kryteriów naboru na stanowiska zarządcze. Ministerstwo Aktywów Państwowych ogłosiło Kodeks Dobrych Praktyk Nadzoru Właścicielskiego — jasne reguły zamiast uznaniowości, neutralność polityczną, standardy kompetencji.

Analizy z 2026 roku pokazują co z tego wyszło w praktyce: politycy nadal zasiadają w zarządach i radach nadzorczych, zwłaszcza w spółkach zbrojeniowych i kolejowych — byli ministrowie, parlamentarzyści, samorządowcy, działacze partyjni. Sama przynależność partyjna nie przesądza o braku kompetencji, ale powiązania polityczne są wciąż wyraźnie widoczne.

Zapytany pod koniec października o te właśnie nominacje, minister aktywów państwowych Wojciech Balczun odpowiedział krótko: "Nie widzę takich przykładów". Ten sam minister, który w tej samej rozmowie ogłaszał zaostrzenie wymogów KDPNW — siedem lat doświadczenia zamiast pięciu, ograniczenie MBA jako substytutu realnego stażu, zakaz dla posłów w radach nadzorczych. Rzeczpospolita, relacjonując tę rozmowę, ujęła ją w tytule który sam jest gotowym hookiem: "Koniec paśników dla tłustych kotów?". To jest właściwe pytanie tego tekstu: czy to naprawdę koniec paśnika, czy tylko zmiana tego, kto przy nim akurat stoi.

To jest bolesna prawda tego mechanizmu: zmiana ekipy nie zawsze oznacza zmianę systemu. Często polega jedynie na wymianie beneficjentów. Jedni zostają odsunięci, inni wprowadzeni, jedni rozliczani, inni obsadzani. Mechanizm "państwo jako źródło nominacji" trwa dalej, niezależnie od tego która strona sceny politycznej akurat rozdaje karty.

W Polsce po 1989 roku ten układ bywa nazywany kapitalizmem kompradorskim — systemem w którym o dostępie do rynku i bogactwa decyduje przynależność do sitwy, nie przedsiębiorczość. Elity lokalne pełnią rolę pośredników między państwem a kapitałem, wzbogacając się na prowizjach i przywilejach, podczas gdy gospodarka realnie konkuruje gdzie indziej. To nie jest jeden rząd ani jedna partia. To struktura która przetrwała każdą zmianę władzy od trzech dekad, bo obaj gracze mają w niej ten sam interes: zachować mechanizm, zmienić tylko to kto go akurat obsługuje.

Słowo "komprador" nie jest przypadkowe — oznacza dosłownie pośrednika między kapitałem zagranicznym a rynkiem lokalnym, nie pośrednika w ogóle. Nasi swojscy cwaniacy wieszają się na klamce u silniejszych ośrodków decyzyjnych za granicą, za co dostają relatywnie drobne pieniądze — ułamek wartości, którą sami pomagają wytransferować na zewnątrz. Część z nich najwyraźniej nie do końca rozumie w czym bierze udział i traktuje to jak zwykły biznes. Gorszy wariant: rozumieją dokładnie i mimo to to robią — a to już nie jest korupcja w zwykłym sensie tego słowa, to sytuacja bliska zdradzie stanu, bo są wtedy pionkami realizującymi interes obcego ośrodka decyzyjnego, nie polski. Dla kraju różnica między tymi dwoma wariantami jest żadna — efekt końcowy, transfer bogactwa i decyzyjności na zewnątrz, wychodzi identyczny.
Druga armia: przyjaciele Królika

Zapewne zauważyłeś, że przestrzeń tak zwanego antysystemu — komentatorzy, "niezależni eksperci", influencerzy polityczni, różnej maści analitycy — od lat pełna jest postaci które mają realny wpływ na setki tysięcy, a czasem miliony ludzi w internecie. To już nie tylko dziwacy i aktorzy trzecioplanowi rzucający się w oczy swoją niezręcznością. To ludzie którzy kształtują poglądy, budują narracje i decydują co jest "oczywiste", a co "podejrzane".

Warto zadać sobie pytanie które rzadko kto zadaje wprost: skąd bierze się ich stałość, zasięg i pewność siebie, skoro bycie "niezależnym głosem antysystemu" rzadko samo się finansuje? W świecie w którym nic nie dzieje się za darmo, to pytanie ma sens.

Jest taka postać z Kubusia Puchatka: Królik, który ma dużo miodu, zawsze ma wielu przyjaciół. Mechanizm jest taki sam jak przy radach nadzorczych spółek Skarbu Państwa, tylko przesunięty o piętro niżej, i nie wymaga jednej teorii spiskowej ani jednej centrali wydającej rozkazy: władza, niezależnie od szyldu, ma interes w tym, żeby przestrzeń opozycyjna wyglądała na chaotyczną i niewiarygodną, bo wiarygodna, kompetentna opozycja jest dla niej realnym zagrożeniem, a karykaturalna — nie. Wystarczy że system nagradza hałas, lojalność i gotowość do powtarzania właściwych haseł — czy robi to świadomie, czy po prostu dlatego że takie postaci generują najwięcej emocji, a emocje to waluta w którą opłaca się inwestować.

Płatne wpływanie na debatę publiczną w sieci — opłacani influencerzy, "niezależni eksperci" z niejawnym finansowaniem, fundacje i organizacje pozarządowe utrzymywane z grantów których pochodzenia nikt nie pyta — to udokumentowany, globalny mechanizm, nie polska ciekawostka ani spiskowa fantazja. Naiwnością byłoby zakładać że akurat polska przestrzeń medialna jest od tego wolna, skoro ta sama logika ekonomiczna — wpływ jest towarem, towar ma cenę, ktoś za niego płaci — działa tu dokładnie tak samo jak wszędzie indziej. Czy konkretne twarze z polskiego internetu świadomie wiedzą że są przyjaciółmi Królika, czy po prostu nie zadają sobie pytania skąd płynie miód — tego nie da się ustalić bez dokumentów księgowych których nikt nie publikuje. Ale nawet władza ma ograniczony budżet na miód. I czasem to widać — gdy rola okazuje się o numer za duża dla aktora który ją dostał, albo gdy ktoś nagle przestaje być "niezależny" w tym samym tygodniu, w którym kończy się finansowanie.
Dlaczego to groźniejsze niż zwykła korupcja

Zwykła korupcja jest zła, ale można ją ograniczyć — sądy, audyty, dziennikarze i wybory mogą ją ujawnić. Kakistokracja jest groźniejsza, bo atakuje same mechanizmy wykrywania błędów. Degraduje jakość decyzji, bo kluczowe stanowiska obejmują ludzie bez wiedzy i doświadczenia. Wynagradza lojalność zamiast efektywności. Niszczy kariery uczciwych ludzi którzy nie chcą brać udziału w układzie. Rozmywa odpowiedzialność w sieci zależności tak skutecznie że nikt konkretny nigdy za nic nie odpowiada.

Najgroźniejsze jest to że nie potrzebuje jednej wielkiej zdrady. Wystarczą tysiące drobnych decyzji: kandydat bez kompetencji dostaje stanowisko, kontrola zostaje złagodzona, krytyk zostaje odsunięty, kontrakt trafia do znajomego, a każdy skandal zostaje nazwany polityczną nagonką ze strony przeciwnika.

Większość z nas wchodzi w dorosłość z obrazkiem polityki prosto z podręcznika: rządzenie to szlachetna służba, a ktoś kto chce zarządzać państwem, z definicji chce robić to dobrze, dla ludzi. Podział na rządzących i rządzonych traktujemy jako coś z góry dane, neutralne technicznie, niewinne — po prostu tak muszą być zorganizowane duże wspólnoty, bo inaczej się nie da, ktoś musi podejmować decyzje za wszystkich. To założenie jest tak powszechne, że prawie nikt go nie kwestionuje. A to właśnie w nim, nie w konkretnych partiach czy politykach, leży korzeń problemu.

Friedrich Hayek zburzył tę sielankę już w 1944 roku, w rozdziale "Drogi do zniewolenia" zatytułowanym wprost "Dlaczego najgorsi dochodzą do władzy". Jego diagnoza w jednym zdaniu brzmi tak: państwo z samej swojej natury dzieli społeczeństwo na rządzących i rządzonych, przyznając rządzącym władzę i dostęp do zasobów niedostępnych dla zwykłych obywateli — a stanowiska te przyciągają nie tylko ludzi motywowanych służbą publiczną, ale przede wszystkim tych, którzy chcą wykorzystać aparat państwa do zdobycia bogactwa i kontroli nad innymi. Ci drudzy są zwykle bardziej przebiegli i bezwzględni niż ci pierwsi — co daje im systematyczną przewagę w każdej walce o władzę, niezależnie od ustroju i epoki.

Innymi słowy: sam fakt że podział na rządzących i rządzonych "musi" gdzieś istnieć, nie znaczy że powinien przyciągać akurat tych ludzi, i nie znaczy że rola rządzącego jest z definicji czymś pięknym tylko dlatego że ktoś wchodzi w nią z pięknym życiorysem wyborczym w ręku. Mechanizm selekcji nie pyta o intencje na starcie — pyta, kto jest skuteczniejszy w walce o samo stanowisko. A w tej konkretnej walce, bezwzględność wygrywa z ideałami praktycznie za każdym razem.
Test ośmiu pytań

Nie każdy rząd który popełnia błędy jest kakistokracją. Warto stosować prosty test:

    Czy na kluczowe stanowiska trafiają osoby kompetentne, czy lojalne?
    Czy krytyka prowadzi do korekty błędu, czy do zemsty na krytyku?
    Czy kontrakty publiczne są przyznawane przejrzyście?
    Czy media publiczne informują, czy prowadzą wojnę polityczną?
    Czy odpowiedzialność ponoszą decydenci, czy jedynie podwładni?
    Czy prawo jest stosowane jednakowo wobec sojuszników i przeciwników?
    Czy państwowe zasoby służą obywatelom, czy sieci wpływów?
    Czy po zmianie władzy następuje realna reforma, czy tylko wymiana ludzi?

Im więcej odpowiedzi wskazuje na lojalność, uznaniowość i bezkarność, tym większe ryzyko kakistokracji — niezależnie od tego czy akurat rządząca ekipa nazywa się prawicową, lewicową, liberalną czy antysystemową.
Rozwiązanie o którym żadna partia nie chce rozmawiać

Tu dochodzimy do sedna, bo diagnoza bez recepty to tylko narzekanie. Mechanizm "cwani i słupy" działa, bo nominacje na kluczowe stanowiska zapadają w zaciszu gabinetów partyjnych, poza realną kontrolą tych, w czyim imieniu władza rzekomo jest sprawowana. Rozwiązanie które faktycznie przerywa ten mechanizm jest proste do opisania i trudne do zaakceptowania przez kogokolwiek kto akurat ma władzę: demokracja bezpośrednia, w której najważniejsze stanowiska w państwie są obsadzane przez suwerena w powszechnych, bezpośrednich referendach — i tym samym mechanizmem mogą być z nich odwoływane.

Logika jest prostsza niż się wydaje, bo już dziś korzystamy z niej — tylko w niepełnym zakresie. Wybieramy bezpośrednio prezydenta. Wybieramy bezpośrednio posłów i senatorów. Jeśli ten mechanizm ma sens dla tych stanowisk, nie ma żadnego powodu żeby nie miał sensu dla kilku innych, równie kluczowych dla funkcjonowania państwa — bo dziś, głosując raz na cztery lata na listę partyjną, de facto głosujemy nie na te instytucje, tylko na partiokrację: na to, który układ partyjny obejmie kontrolę nad obsadą stanowisk, które na kartę do głosowania nigdy formalnie nie trafiają.

Nie chodzi przy tym o wybieranie prezesów spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa — PKP, Orlenu i podobnych. Spółka to wciąż organizacja gospodarcza, która potrzebuje zarządu wybieranego kompetencyjnie, nie plebiscytowo — problem z nimi leży gdzie indziej (patrz sekcja o cwaniakach i słupach wyżej) i rozwiązuje go realny nadzór właścicielski, nie wybory powszechne. Chodzi wyłącznie o kluczowe organy samego państwa — te, których niezależność od aktualnej większości parlamentarnej jest fundamentem systemu, a które dziś i tak obsadza się politycznie, tylko bez pytania obywateli o zgodę. Przykładowe, ale ważne stanowiska, które powinien wybierać suweren, a nie struktury partyjne, to:

    prezes Narodowego Banku Polskiego;
    sędziowie Sądu Najwyższego;
    sędziowie Trybunału Konstytucyjnego;
    prezes i sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego;
    prokurator generalny i prezes Najwyższej Izby Kontroli;
    prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i prezes Narodowego Funduszu Zdrowia — ogromne pieniądze publiczne, bezpośredni wpływ na życie milionów ludzi;
    prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych — coraz ważniejszy organ w erze cyfrowej;
    szef Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego — organ organizujący wybory powinien mieć maksymalną legitymację społeczną;
    Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka.

To nie jest lista wyczerpująca, tylko ilustracyjna. Można długo spierać się które jeszcze instytucje powinny się na niej znaleźć — Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, szefowie regulatorów branżowych jak UOKiK czy regulator energetyki, prezesi mediów publicznych, Instytut Pamięci Narodowej, sędziowska część Krajowej Rady Sądownictwa, Rada Polityki Pieniężnej — i to jest dokładnie dyskusja, którą trzeba odbyć publicznie, nie w zaciszu gabinetu. Już sama lista powyżej pokazuje skalę tego, co dziś rozdaje się po partyjnym kluczu, a co mogłoby zamiast tego podlegać bezpośredniej, permanentnej rozliczalności.

Jedno zastrzeżenie, zanim ktokolwiek zrobi z tego karykaturę: dla stanowisk czysto technicznych — prezesa NBP, szefów regulatorów branżowych — pełna kampania wyborcza od zera ma realną wadę, bo premiuje umiejętność występowania w telewizji, nie modelowanie monetarne czy prawo konkurencji, a sędzia czy bankier centralny czasem musi podjąć decyzję niepopularną, ale konieczną, więc nadmierna presja bieżącej opinii publicznej na starcie może być problemem, nie rozwiązaniem. Sedno tej propozycji nie leży więc koniecznie w samym akcie wyboru, tylko w tym co dziś nie istnieje wcale: w realnej, łatwej do uruchomienia możliwości odwołania — referendum przy jasno określonym, osiągalnym progu podpisów obywateli, dostępne permanentnie, nie raz na kilka lat przy okazji innych wyborów. Można się spierać o to, czy obsada startowa ma być pełnym głosowaniem powszechnym, czy procedurą odporną na klucz partyjny połączoną z takim referendum — ale bez działającego mechanizmu odwołania, każda z tych wersji wraca do punktu wyjścia: do partii decydujących kto siedzi na stołku, tylko z nową pieczątką legitymizacji.

Techniczne przeszkody dziś praktycznie nie istnieją. Bezpieczne systemy identyfikacji cyfrowej, zweryfikowane głosowanie mobilne, mechanizmy referendalne które można przeprowadzić szybko i tanio — to wszystko jest dostępne już teraz. Problem nie leży w technologii. Leży wyłącznie w braku woli politycznej obecnych elit, które na takim systemie straciłyby dokładnie to co dziś jest ich głównym kapitałem: monopol na obsadzanie stanowisk i rozdawanie wpływów.

Dlatego żadna duża partia, niezależnie od tego po której stronie sceny politycznej akurat stoi, nie zgłasza tego postulatu poważnie. Nie dlatego że to niewykonalne. Dlatego że to jedyne rozwiązanie które naprawdę zagraża mechanizmowi "my nie ruszamy waszych, a wy nie ruszacie naszych" — bo nie da się go już dogadać w zaciszu gabinetów i podzielić stanowisk według klucza. Trzeba by przekonać miliony ludzi, i to nie raz, tylko permanentnie, przy każdej kadencji i każdej próbie odwołania. To dokładnie ten rodzaj odpowiedzialności, którego cwaniacy z pierwszej sekcji tego tekstu najbardziej się boją — nie dlatego że są głupi, tylko dlatego że są wystarczająco inteligentni żeby wiedzieć co by to dla nich oznaczało.

W demokracji suweren to naród. Jeśli to zdanie ma znaczyć cokolwiek więcej niż slogan z podręcznika, to suweren musi móc realnie wybierać i realnie odwoływać tych, którzy w jego imieniu zarządzają wspólnym majątkiem — nie raz na cztery lata przy okazji list partyjnych, tylko bezpośrednio, stanowisko po stanowisku, z realną możliwością odwołania gdy zaufanie zostanie zdradzone.
Na radar

    Czy reforma rad nadzorczych spółek Skarbu Państwa realnie ograniczy polityczne obsadzanie stanowisk, czy tylko zmieni kto rozdaje nominacje
    Kolejne analizy składu zarządów i rad nadzorczych w 2027 roku — czy udział osób z powiązaniami partyjnymi faktycznie spadnie
    Czy jakakolwiek partia parlamentarna poważnie zgłosi postulat bezpośredniego wyboru choćby jednego kluczowego stanowiska
    Fundusz Kościelny i podobne projekty powiązania finansowania z realną rozliczalnością — czy to wzorzec do przeniesienia gdzie indziej
    Czy znasz z imienia i nazwiska prezesa spółki Skarbu Państwa która jest właścicielem Twojego dostawcy prądu — i czy wiesz dlaczego akurat on tam jest?"